TA’LIM JARAYONIDA GEOMETRIK SHAKLLAR HAQIDAGI TASAVVURLARNI SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Kalit so‘zlar:
geometrik tasavvur, geometrik shakllar, fazoviy tafakkur, van Hiele darajalari, vizualizatsiya, GeoGebra, matematika o‘qitish metodikasi, kompetensiya.Annotasiya
Maqolada umumiy o‘rta ta’lim jarayonida o‘quvchilarda geometrik shakllar haqidagi tasavvurlarni shakllantirishning nazariy asoslari va amaliy metodikasi yoritilgan. Geometrik tasavvurning tuzilmasi, uning rivojlanish bosqichlari (P.M. van Hiele modeli), shakliy tushunchalar nazariyasi (E. Fischbein) va vizual tafakkur xususiyatlari tahlil qilinadi. Muallif tomonidan to‘rt bosqichli metodik model – sezgi-amaliy, tahliliy-tasniflovchi, vizual-dinamik va tatbiqiy-refleksiv bosqichlar – taklif etiladi. Modelning didaktik vositalari (tangram, geobord, origami, GeoGebra dasturi, milliy naqshlar, tabiatdagi mahsulotlar va qo‘lda yasalgan modellar), diagnostika topshiriqlari va baholash mezonlari keltirilgan. Maqola matematika o‘qituvchilari, metodistlar va pedagogika oliy ta’limi talabalari uchun mo‘ljallangan.
Manbalar
1. Battista M.T. The development of geometric and spatial thinking // Lester F.K. (ed.) Second Handbook of Research on Mathematics Teaching and Learning. – Charlotte: NCTM / Information Age Publishing, 2007. – P. 843–908.
2. Bruner J.S. Toward a Theory of Instruction. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1966.
3. Clements D.H., Battista M.T. Geometry and spatial reasoning // Grouws D.A. (ed.) Handbook of Research on Mathematics Teaching and Learning. – New York: Macmillan, 1992. – P. 420–464.
4. Duval R. Geometry from a cognitive point of view // Mammana C., Villani V. (eds.) Perspectives on the Teaching of Geometry for the 21st Century. – Dordrecht: Kluwer, 1998. – P. 37–52.
5. Fischbein E. The theory of figural concepts // Educational Studies in Mathematics. – 1993. – Vol. 24, No. 2. – P. 139–162.
6. Geometriya: 7-sinf uchun darslik (2026-yil nashri) [Elektron resurs]. – URL: https://infoedu.uz/darsliklar/7/7-sinf-geometriya (murojaat sanasi: 02.10.2026).
7. Geometriya: 9-sinf uchun darslik [Elektron resurs]. – URL: https://infoedu.uz/darsliklar/9/9-sinf-geometriya (murojaat sanasi: 02.10.2026).
8. Hershkowitz R. Psychological aspects of learning geometry // Nesher P., Kilpatrick J. (eds.) Mathematics and Cognition. – Cambridge: Cambridge University Press, 1990. – P. 70–95.
9. Hohenwarter M., Preiner J. Dynamic mathematics with GeoGebra // Journal of Online Mathematics and its Applications. – 2007. – Vol. 7, Article 1448.
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”. – Toshkent, 2022.
11. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637-son. – Toshkent, 2020.
12. Piaget J., Inhelder B. The Child’s Conception of Space. – London: Routledge & Kegan Paul, 1956.
13. Sarama J., Clements D.H. Early Childhood Mathematics Education Research: Learning Trajectories for Young Children. – New York: Routledge, 2009.
14. Usiskin Z. Van Hiele Levels and Achievement in Secondary School Geometry. – Chicago: University of Chicago, 1982.
15. Van Hiele P.M. Structure and Insight: A Theory of Mathematics Education. – Orlando: Academic Press, 1986.
16. Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
17. Атанасян Л.С., Бутузов В.Ф., Кадомцев С.Б. и др. Геометрия. 7–9 классы. – М.: Просвещение, 2024.
18. Саранцев Г.И. Методика обучения математике в средней школе. – М.: Просвещение, 2002.