BIRLAMCHI MANBA BILAN ISHLASH TEXNOLOGIYASI OʻQUVCHILARDA AXLOQIY MULOHAZA YURITISH KOʻNIKMASINI SHAKLLANTIRISH VOSITASI SIFATIDA (TARIXIY MATERIAL MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.47390/ydif-y2026v2i18/n31Kalit so‘zlar:
birlamchi manba, manbaviy tahlil, axloqiy mulohaza, tarixiy tafakkur, hujjat asosidagi dars, kontekstlashtirish, refleksiya, kognitiv yuklama, pedagogik taʼlimotlar tarixi, milliy pedagogik meros.Annotasiya
Maqolada birlamchi manba bilan ishlash texnologiyasining oʻquvchilarda axloqiy mulohaza yuritish koʻnikmasini shakllantirishdagi imkoniyatlari tarixiy material misolida tahlil qilingan. Texnologiyaning oltita bosqichdan iborat didaktik tuzilmasi — atributsiya, maqsadni aniqlash, kontekstlashtirish, qiyoslash, axloqiy mulohaza va refleksiya — ishlab chiqilib, har bir bosqich uchun oʻqituvchi savoli, oʻquvchi harakati va shakllantiriladigan axloqiy dunyoqarash komponenti belgilangan. Abu Rayhon Beruniy va Abdulla Avloniy merosidagi manbaga munosabat tamoyillari zamonaviy konsepsiyalar bilan qiyoslangan. Texnologiyani qoʻllashning kognitiv yuklamani meʼyorlash, manbani moslashtirish va refleksiyani majburiy bosqich sifatida saqlash kabi didaktik shartlari asoslangan.
Manbalar
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/uz/docs/-8050769 (murojaat sanasi: 22.08.2026).
2. Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni, 2020-yil 23-sentyabr, OʻRQ-637-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-5013007 (murojaat sanasi: 22.08.2026).
3. Abu Rayhon Beruniy. Tanlangan asarlar. I tom: Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar / Tarjimon A. Rasulov. — Toshkent: Fan, 1968.
4. Avloniy A. Turkiy Guliston yoxud axloq. — Toshkent, 1913. — Elektron matn: https://archive.org/stream/TurkiyGulistonYoxudAxloq-AbdullaAvloniy (murojaat sanasi: 22.08.2026).
5. Wineburg S. Historical Thinking and Other Unnatural Acts: Charting the Future of Teaching the Past. — Philadelphia: Temple University Press, 2001.
6. Seixas P., Morton T. The Big Six Historical Thinking Concepts. — Toronto: Nelson Education, 2013. — 218 p. — ISBN 978-0-17-654154-5.
7. Reisman A. Reading Like a Historian: A Document-Based History Curriculum Intervention in Urban High Schools // Cognition and Instruction. — 2012. — Vol. 30, No. 1. — P. 86–112. — DOI: 10.1080/07370008.2011.634081.
8. History Syllabus, Lower Secondary. — Singapore: Ministry of Education, Curriculum Planning and Development Division, 2021. — URL: https://www.moe.gov.sg/-/media/files/secondary/syllabuses/humanities/2021-history-lower-secondary-syllabus.pdf (murojaat sanasi: 22.08.2026).
10. College, Career, and Civic Life (C3) Framework for Social Studies State Standards. — Silver Spring, MD: National Council for the Social Studies, 2013. — URL: https://www.socialstudies.org/standards/c3 (murojaat sanasi: 22.08.2026).
11. Wineburg S., McGrew S., Breakstone J., Ortega T. Evaluating Information: The Cornerstone of Civic Online Reasoning. — Stanford: Stanford Digital Repository, 2016. — URL: https://purl.stanford.edu/fv751yt5934 (murojaat sanasi: 22.08.2026).
12. Sweller J. Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning // Cognitive Science. — 1988. — Vol. 12, No. 2. — P. 257–285. — DOI: 10.1207/s15516709cog1202_4.
13. Rest J.R. Moral Development: Advances in Research and Theory. — New York: Praeger, 1986. — 241 p. — ISBN 978-0-275-92254-2.
This work is licensed under a 