INGLIZ VA O‘ZBEK MAQOL-FRAZEOLOGIK BIRLIKLARIDA GENDERNING IFODALANISHI: QIYOSIY VA LINGVOMADANIY YONDASHUV
DOI:
https://doi.org/10.47390/ydif-y2026v2i18/n23Kalit so‘zlar:
maqol xarakteridagi frazeologiya, frazeologik birliklar, gender (ijtimoiy jins), genderning ifodalanishi, gender stereotiplari, gender rollari, lingvomadaniyat, qiyosiy tilshunoslik, kontrastiv tilshunoslik, ingliz tili, o‘zbek tili, maqollar, muqobillik.Annotasiya
Zamonaviy tilshunoslikda frazeologik va paremiologik birliklar qiyosiy, kontrastiv hamda lingvomadaniy nuqtayi nazarlardan tobora ko‘proq tadqiq etilmoqda. Madaniy jihatdan belgilangan til birliklari sifatida maqollar va maqol xarakteridagi frazeologik iboralar muayyan nutq jamoasining dunyoqarashi, an’analari, qadriyatlari, ijtimoiy tajribasi va tarixiy taraqqiyotini aks ettiradi. Ularni tahlil qilishning muhim jihatlaridan biri gender va genderga oid tushunchalarning ifodalanishidir.
Mazkur tadqiqot ingliz va o‘zbek tillaridagi maqol xarakteridagi frazeologik birliklarda genderning ifodalanishini qiyosiy va lingvomadaniy nuqtayi nazardan o‘rganadi. Unda erkak va ayol obrazlari, oilaviy va ijtimoiy rollar, xulq-atvor xususiyatlari hamda madaniyatda qaror topgan gender stereotiplarining ifodalanishiga alohida e’tibor qaratiladi. Shuningdek, milliy mentalitet, tarixiy taraqqiyot, an’analar, ijtimoiy munosabatlar va kundalik turmushning genderga oid ma’nolar shakllanishiga ta’siri ham ko‘rib chiqiladi.
Qiyosiy tahlil ingliz va o‘zbek tillaridagi paremiologik-frazeologik tizimlarda uchraydigan mushtarak jihatlar va muayyan madaniyatga xos farqlarni aniqlash imkonini beradi. Tadqiqotda, shuningdek, ikki tildagi maqol birliklari o‘rtasidagi muqobillikning monoekvivalentlik, poliekvivalentlik, semantik ekvivalentlik va noekvivalentlik kabi turlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari maqol xarakteridagi frazeologik birliklar nafaqat an’anaviy til ifodalari, balki gender, oila, ijtimoiy xulq-atvor va milliy qadriyatlarga oid madaniy axborotning muhim tashuvchilari ekanini ko‘rsatadi.
Manbalar
1. Cameron, D. (2003). Gender and Language Ideologies. International Journal of the Sociology of Language, 164, 25–39.
2. Coates, J. (2015). Women, Men and Language: A Sociolinguistic Account of Gender Differences in Language. London: Routledge.
3. Holmes, J., & Meyerhoff, M. (Eds.). (2008). The Handbook of Language and Gender. Oxford: Blackwell Publishing.
4. Lakoff, R. (1975). Language and Woman's Place. New York: Harper & Row.
5. Mieder, W. (2004). Proverbs: A Handbook. Westport, CT: Greenwood Press.
6. Nasrullaeva, N. (2017). National-Cultural Specificity of Gender Stereotypes in English and Uzbek Phraseological Systems. Foreign Philology: Language, Literature, Education, No. 4, 34–39.
7. Nasrullaeva, N. (2018). Reflection of the Family Status of a Man in English and Uzbek Phraseology. Foreign Philology: Language, Literature, Education, No. 2, 25–29.
8. Jumayeva, U. (2025). Gender Representation in Proverbs across Cultures: A Comparative Study of English and Uzbek Proverbs. ACTA NUUz, 1(1.9), 260–264.
9. Khidirova, Sh. G. (2025). The Representation of the Female Image through Proverbial Phraseologisms in English and Uzbek Languages. Yangi O‘zbekiston, Yangi Tadqiqotlar Jurnali, 3(1).
10. Khidirova, Sh. G. (2025). Lexical Expression of Gender in the English Language. Western European Journal of Linguistics and Education, 3(12).
11. Maslova, V. A. (2001). Lingvokulturologiya. Moscow: Akademiya.
12. Rahmatullayev, Sh. (1992). O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati. Tashkent: O‘zbekiston.
13. Sunderland, J. (2006). Language and Gender: An Advanced Resource Book. London: Routledge.
14. Wierzbicka, A. (1997). Understanding Cultures through Their Key Words. Oxford: Oxford University Press.
This work is licensed under a