O‘ZBEK TILIDA FE’L VAZIFA SHAKLLARINI AVTOMATIK TASNIFLASHNING NLP USULLARI
Kalit so‘zlar:
o‘zbek tili, tabiiy tilni qayta ishlash, NLP, fe’l vazifa shakllari, harakat nomi, sifatdosh, ravishdosh, morfologik tahlil, POS-tagging, Universal Dependencies, avtomatik tasniflash.Annotasiya
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi fe’l vazifa shakllarini — harakat nomi, sifatdosh va ravishdoshni — avtomatik tasniflash masalasi tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) nuqtayi nazaridan tadqiq etiladi. O‘zbek tilining agglyutinativ tabiati, morfologik shakllarning ko‘p funksiyaliligi va grammatik ma’nolarning kontekstga bog‘liqligi avtomatik tasniflash jarayonida muayyan qiyinchiliklarni yuzaga keltiradi. Tadqiqotda qoidaviy, statistik, mashinali o‘rganish va neyron tarmoqlarga asoslangan yondashuvlar tahlil qilinadi. Universal Dependencies (UD) tizimida o‘zbek fe’l shakllarini Fin, Part, Conv va Vnoun qiymatlari orqali ifodalash imkoniyati ko‘rib chiqiladi. O‘zbek tili uchun yaratilgan Uzbek-UT, Uzbek-TueCL, UzUDT va UzbekPOS kabi korpus resurslari tahlil qilinib, ular asosida fe’l vazifa shakllarini avtomatik tasniflashning gibrid modeli taklif etiladi. Model morfologik belgilar, affiksal tuzilma va kontekstual ma’lumotlarni birlashtirishga asoslanadi.
Manbalar
1. Elov, B. B., Khamroeva, Sh. M., Kurbanova, M. M., Khusainova, Z. Y., Ganiyeva, A. N. (2025). A Morphological Tagging Model of the Uzbek Language in the Universal Dependencies Format. 2025 10th International Conference on Computer Science and Engineering (UBMK), 380–384. DOI: 10.1109/UBMK67458.2025.11207015.
2. Universal Dependencies. UD for Uzbek. Universal Dependencies v2.
3. Universal Dependencies. Statistics of VERB in UD_Uzbek-UT.
4. Akhundjanova, A., Talamo, L. (2025). Universal Dependencies Treebank for Uzbek. Proceedings of the Third Workshop on Resources and Representations for Under-Resourced Languages and Domains (RESOURCEFUL-2025), 1–6.
5. Matlatipov, S. G., Aripov, M. (2026). UzUDT: Uzbek Universal Dependencies Treebank. Proceedings of the Fifteenth Language Resources and Evaluation Conference, 11642–11649. DOI: 10.63317/2uedjqezjxn5.
6. Sharipov, M., Kuriyozov, E., Vičič, J. (2026). UzbekPOS: A multi-domain dataset for Uzbek part-of-speech tagging. Data in Brief, 66, 112640. DOI: 10.1016/j.dib.2026.112640.
