YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR
“Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion g‘oya va yechimlar” ilmiy nashr bo‘lib, rasman 2025-yil 8-iyul kuni C-5669862 reyestr raqami bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Mazkur to‘plam "Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion gʻoya va yechimlar" mavzusidagi davriy Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasida ishtirok etgan olimlar, tadqiqotchilar va mutaxassislar tomonidan tayyorlangan ilmiy maqolalar, tezislar hamda boshqa ilmiy materiallarni o‘z ichiga oladi va muntazam nashr etib boriladi. Konferensiya tashkilotchisi Ilmiy nashr “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati. Tashkiliy qo‘mita Manzil: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com
VERBAL KOMMUNIKATSIYA ORQALI AUDITORIYA BILAN SAMARALI MULOQOT O‘RNATISH
Tezisda auditoriya bilan samarali muloqot o‘rnatishda verbal kommunikatsiyaning o‘rni, mohiyati va psixologik-pedagogik jihatlari chuqur tahlil qilinadi. Verbal kommunikatsiya o‘qituvchi, notiq yoki rahbar shaxsning auditoriyaga g‘oyaviy, emotsional va intellektual ta’sir ko‘rsatish vositasi sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda til vositalarining semantik, pragmatik va stilistik qatlamlari orqali kommunikativ jarayonning samaradorligini oshirish omillari ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, so‘zning energetik kuchi, uning axborot uzatishdagi va psixologik ta’sirchanlikdagi ahamiyati, auditoriya e’tiborini jalb etishning lingvopsixologik mexanizmlari ham nazariy va amaliy jihatdan izohlanadi.
Verbal kommunikatsiya, auditoriya, muloqot, nutq madaniyati, lingvopsixologiya, pedagogik kommunikatsiya, til pragmatikasi, emotsional intellekt, semantik tahlil, muloqot samaradorligi.
Mulkiiyat (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ДЕМЕНЦИЯ: ЭТИОЛОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ И СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К РАННЕЙ ДИАГНОСТИКЕ
Деменция представляет собой прогрессирующее нейродегенеративное состояние, сопровождающееся снижением когнитивных функций, нарушением памяти, внимания, поведения и эмоционалной регуляции. По мере роста продолжителности жизни распространённост деменции неуклонно увеличивается, что делает проблему её ранней диагностики и своевременного вмешателства особенно актуалной. Наиболшую долю случаев составляет болезн Алцгеймера, однако важную клиническую значимост имеют сосудистые и смешанные формы, в основе которых лежат мултифакторные механизмы. Целю исследования стало определение значимых этиологических факторов и наиболее информативных диагностических критериев. В работе исползованы клинико-анамнестические данные, нейропсихологические шкалы, методы нейровизуализации и биохимические показатели. Статистическая обработка включала ANOVA и корреляционный анализ. Резултаты демонстрируют, что сочетание нейропсихологического тестирования, МРТ и оценки метаболических маркеров является оптималным для раннего выявления когнитивного снижения. Полученные данные подчёркивают необходимост междисциплинарного подхода для повышения точности диагностики и улучшения прогноза у пациентов с деменцией.
деменция, болезн Алцгеймера, сосудистая деменция, когнитивные нарушения, МРТ, MoCA, ранняя диагностика.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING TA’LIM MUHITIGA MOSLASHUVIDA SOG‘LIQNI SAQLASH TEXNOLOGIYALARINING RO‘LI
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ta’lim muhitiga moslashuvida sog‘liqni saqlash texnologiyalarining ahamiyati tahlil qilingan. Pedagogik kuzatuvlar va eksperimental tadqiqotlar asosida jismoniy mashqlar, tanaffusdagi harakatli o‘yinlar hamda darsdan tashqari sog‘lomlashtiruvchi faoliyatlarning bolalar salomatligiga va moslashuv jarayonlariga ijobiy ta’siri asoslab berilgan. Natijalar esa bolalarning jismoniy rivojlanishi, kasallanish darajasining kamayishi va psixologik iqlimning yaxshilanishi bilan tasdiqlandi.
sog‘liqni saqlash texnologiyalari, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari, ta’limiy moslashuv, faol turizm, jismoniy tarbiya, sog‘lom turmush tarzi, pedagogik tajriba, psixologik barqarorlik, jismoniy sifatlar.
TARIX DARSLARIDA TARIXIY ATAMALARNI O‘QITISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Mazkur maqolada tarix fanini o‘qitish jarayonida tarixiy atamalarni o‘zlashtirish masalasi zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida ilmiy tahlil etilgan. Tarixiy tushunchalarni o‘qitishning didaktik ahamiyati ochib berilib, interfaol, muammoli, kompetensiyaga yo‘naltirilgan hamda raqamli pedagogik texnologiyalarning tarixiy atamalarni shakllantirishdagi imkoniyatlari yoritilgan. Tarixiy atamalar bilan ishlash o‘quvchilarda tarixiy tafakkur, tanqidiy fikrlash va kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirishning muhim omili ekanligi asoslangan.
tarix darslari, tarixiy atamalar, pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar, kompetensiyaviy yondashuv, tarixiy tafakkur
O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA MA’LUMOTLARGA ASOSLANGAN BOSHQARUV VA BOSHQARUV AXBOROT TIZIMLARI (BAT)
Oliy ta’limni boshqarishni raqamlashtirish asoslangan qarorlar qabul qilishning asosiy vositasi sifatida boshqaruv axborot tizimlarining (BAT) ahamiyatini oshirdi. O‘zbekistonda universitetlar raqamli platformalarni faol joriy etmoqda; biroq, ma’lumotlardan boshqaruvda foydalanish notekis va uzuq-yuluq bo‘lib qolmoqda. Ushbu tadqiqotda O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida ma’lumotlarni boshqarish uchun BATdan qanday foydalanilayotgani ko‘rib chiqiladi, samarali joriy etish uchun asosiy to‘siqlar aniqlanadi va BAT asosida qaror qabul qilish samaradorligini oshirish uchun boshqaruv modeli taklif etiladi. So‘rovlar va keys-stadilarni birlashtirgan aralash yondashuvdan foydalangan holda, tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, ma’lumotlarni yig‘ishning asosiy tizimlari keng qo‘llanilsa-da, AKT natijalaridan tahliliy va strategik foydalanish cheklanganligicha qolmoqda. Olingan natijalar oliy ta’limni boshqarishda ma’lumotlarga asoslangan boshqaruvni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Boshqaruv axborot tizimlari, ma’lumotlarni boshqarish, oliy ta’lim, ta’limni boshqarish, O‘zbekiston.
XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASIDA ISH BERUVCHILARNI KASBIY TA’LIM TIZIMIGA JALB QILISHNING SAMARALI MEXANIZMLARI
Mazkur tezisada xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida ish beruvchilarning kasbiy ta’lim tizimiga jalb qilinish mexanizmlari, ularning institutlar bilan hamkorlik shakllari, zamonaviy amaliyotlar va samaradorlik omillari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ish beruvchilar va ta’lim muassasalari o‘rtasida institutsional integratsiyani rivojlantirishning zamonaviy modellari, shuningdek, turli mamlakatlarda qo‘llanilayotgan strategiyalar va siyosiy mexanizmlarning taqqoslashini o‘z ichiga oladi. Tezisada, shuningdek, ish beruvchilar jalb qilinishining ta’lim sifati va talabalar malakasiga ta’siri ham ko‘rib chiqiladi.
Kasbiy ta’lim, ish beruvchi, institutsional hamkorlik, xorijiy tajriba, ta’lim samaradorligi, malaka rivoji, strategik integratsiya.
SHE’RIYATDA BADIIY OBRAZNING O‘ZIGA XOSLIGI (Sa’dulla Hakim she‘riyati misolida)
badiiy obraz, uning o‘ziga xosligi, assotsiativ hodisalar orqali vaqt va imkoniyatlarning qanday qo‘ldan chiqishi yoki yo‘qolishi haqida ma'lumot beradi.
obraz, assotsiativ hodisa, ta’rif, qadr va qiymat, ramz, voqelik, she‘riyat, makon, zamon, she‘riyat tarixi
YAPONIYADA MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI RAHBARLARINI TAYYORLASH VA QAYTA TAYYORLASH TIZIMINING O‘ZIGA XOS JIHATLARI
Maktabgacha ta’limda yetakchilik ta’lim sifati va umuman muassasa samaradorligini ta’minlashning hal qiluvchi omillaridan biri sifatida tobora ko‘proq e’tirof etilmoqda. Yaponiyada maktabgacha ta’lim muassasalari rahbarlarini tayyorlash va qayta tayyorlashning o‘ziga xos tizimi ishlab chiqilgan bo‘lib, u yuqori malaka talablari, uzluksiz kasbiy rivojlanish va boshqaruv tizimi bilan ajralib turadi. Ushbu maqolada mazkur rahbarlarni tayyorlashning yapon modelining asosiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Bu statistik ma’lumotlar va dasturiy hujjatlarga tayangan holda amalga oshiriladi. Malakaga ega bo‘lish bosqichlari, qayta tayyorlash mexanizmlari, sifatni ta’minlash tartibi, madaniy qadriyatlarning rahbarlik faoliyatiga ta’siri kabi masalalarga alohida e’tibor beriladi. Statistik ko‘rsatkichlarga qaraydigan bo‘lsak, Yaponiyada erta yoshdagi bolalar ta’limi qamrovi darajasi yuqoriligi va sohadagi rahbar kadrlar tarkibi nisbatan yuqori malakaga ega ekanligiga guvoh bo’lamiz. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Yaponiyaning tizimli va madaniy jihatdan qo‘llab-quvvatnlangan yondashuvi maktabgacha ta’lim tizimida umumiy barqarorlik va sifatni ta’minlashga xizmat qiladi hamda xalqaro amaliyot uchun foydali ma’lumotlar beradi.
maktabgacha ta’lim, pedagogik yetakchilik, malaka oshirish, erta yoshdagi bolalar ta’limi, sifatni ta’minlash, xalqaro tajriba.
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ORQALI O‘QUV MOTIVATSIYASINI OSHIRISH STRATEGIYALARI
Ushbu tezis zamonaviy ta’lim jarayonlarida pedagogik texnologiyalarning o‘quvchilarda bilim olishga bo‘lgan motivatsiyani shakllantirish va samarali rivojlantirishdagi strategik rolini tadqiq etadi. Tadqiqot jarayonida innovatsion pedagogik metodlar, interaktiv o‘qitish uslublari va raqamli ta’lim vositalarining o‘quv motivatsiyasiga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tezisda o‘quv jarayonida motivatsiyani oshirishga qaratilgan texnologik yondashuvlar tizimli tarzda yoritilib, ular asosida pedagogik strategiyalar ishlab chiqishning samaradorligi ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, tezisda xorijiy va mahalliy ilmiy tadqiqotlar natijalari integratsiyalashgan holda, motivatsiya kontseptsiyasi, motivatsiyani rag‘batlantirish vositalari va pedagogik texnologiyalarni amaliy qo‘llash imkoniyatlari chuqur tahlil qilinadi.
Pedagogik texnologiyalar, o‘quv motivatsiyasi, innovatsion ta’lim, interaktiv metodlar, ta’lim strategiyalari, o‘quv faoliyati, motivatsiyani rag‘batlantirish
OʻZBEKISTON MTRK AXBOROT DASTURLARIDA BOSHLОVCHINING NUTQ MADANIYATI VA UNING AUDITORIYAGA TA’SIRI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi axborot dasturlarida boshlovchilarning nutq madaniyati masalasi tahlil qilingan. Nutq madaniyatining asosiy mezonlari – orfoepiya, leksik boylik, uslubiy uyg‘unlik, auditoriya bilan ishonchli muloqot o‘rnatish imkoniyatlari keng yoritilgan. Tadqiqot jarayonida nutq madaniyatining axborot samaradorligiga ta’siri, auditoriyaning ijtimoiy-psixologik qabul qilish jarayonlari hamda xorijiy tajribalar bilan taqqoslash masalalari ko‘rib chiqilgan. Olingan natijalar asosida teleboshlovchilarning kasbiy mahoratini takomillashtirish uchun amaliy tavsiyalar berilgan.
nutq madaniyati, teleboshlovchi, auditoriya, axborot dasturi, MTRK, ta’sir, jurnalistika
“UZUKLAR HUKMDORI" ROMANIDA ARXAIK EPOS ANʼANALARI RIVOJI
Ushbu tadqiqot J.R.R. Tolkinning “Uzuklar hukmdori” romanida arxaik epos an’analari qanday saqlanib qolishi va zamonaviy fantastik roman poetikasi doirasida qanday rivojlanishini tahlil qiladi. Asarda qadimgi epik tafakkurga xos mifologik struktura, qahramonlik arxetiplari, “ezgulik–yovuzlik” qarama-qarshiligi, qismat va sinov motivlari hamda epik uslub (monumental tasvir, patetika, tarixiylik illuziyasi)ning badiiy funksiyasi yoritiladi. Roman syujeti va obrazlar tizimi german-skandinav eposi, xalq og‘zaki ijodi va afsonaviy rivoyatlar bilan uyg‘unlashgan holda ko‘rib chiqilib, Tolkien epik merosni qayta talqin qilish orqali yangi, tizimli mifopoetik olam yaratgani asoslanadi. Natijada “Uzuklar hukmdori” epik an’analar davomiyligini ta’minlagan holda, ularni zamonaviy estetik mezonlar, janr talablari va badiiy konsepsiya bilan boyitgan asar sifatida baholanadi.
arxaik epos, epik an’ana, mifopoetika, qahramonlik arxetipi, folklor motivlari, “ezgulik–yovuzlik” konflikti, fantastik roman, J.R.R. Tolkin
KIBER MAKONDA ERKINLIK VA XAVFSIZLIKNING ETIK CHEGARALARI
Ushbu tezis kiber makonda shaxsiy erkinlik va xavfsizlik konsepsiyalarining murakkab o‘zaro bog‘liqligini va ularning etik chegaralarini tahlil qiladi. Bugungi raqamli davrda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan shaxsiy ma’lumotlarning himoyasi, internetda so‘z erkinligi, hamda xavfsizlikni ta’minlash masalalari global miqyosda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Tadqiqot kiber-makonda erkinlik va xavfsizlikni muvozanatlash usullarini aniqlashga, etik me’yorlar va normativ-huquqiy asoslarni chuqur tahlil qilishga qaratilgan. Tezisda nazariy-analitik yondashuvlar, zamonaviy texno-falsafiy konsepsiyalar hamda amaliy tadqiqotlar asosida kiber makondagi inson huquqlari va xavfsizlikni tartibga soluvchi mexanizmlar o‘rganiladi. Shuningdek, tezisda etik dilemma va paradokslar hamda ularning ijtimoiy-falsafiy va texnologik jihatdan yechim topish imkoniyatlari muhokama qilinadi.
Kiber makon, shaxsiy erkinlik, xavfsizlik, etik chegara, internet huquqi, raqamli madaniyat, axborot xavfsizligi, ijtimoiy-falsafiy tahlil
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONIDA TURIZM KORXONALARINI SAMARALI BOSHQARISHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
Mazkur tadqiqotda raqamli transformatsiya jarayonida turizm korxonalarini samarali boshqarishning nazariy va amaliy asoslari yoritiladi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida turizm sohasida menejment tizimlari tubdan o‘zgarib, korxonalar faoliyatida innovatsion yondashuvlar muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ishda PMS va CRM tizimlari, internet acquiring, big data hamda sun’iy intellekt kabi texnologiyalarning turizm korxonalarida qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajriba va global standartlar (UN Tourism, WTTC) asosida boshqaruv samaradorligini oshirishning metodik yondashuvlari ko‘rib chiqiladi. Amaliy qismda O‘zbekistondagi turizm korxonalarining raqamli transformatsiya jarayonidagi tajribasi o‘rganilib, xizmat sifatini yaxshilash va raqobatbardoshlikni ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari turizm menejmentida raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali samaradorlikni oshirish, innovatsion rivojlanishni ta’minlash va xalqaro integratsiyani kuchaytirishga qaratilgan.
Raqamli transformatsiya, turizm korxonalari, samarali boshqaruv, PMS, CRM, big data, sun’iy intellekt, xalqaro standartlar, O‘zbekiston turizmi
ZARAFSHON MINTAQASI SHAROITIDA BUXORO VILOYATI SANOAT RIVOJLANISHI
Tezisda Buxoro viloyati sanoat sektori rivojlanishi, tarmoqlar dinamikasi va neft-gaz hamda qurilish xomashyosi kabi tabiiy resurslarning sanoat ixtisoslashuviga ta'siri tahlil qilingan. Neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, to‘qimachilik va nometall mineral mahsulotlar sanoatining ustunligi hamda viloyatning respublika sanoatidagi o‘rni baholangan. Shuningdek, sanoatning hududiy tarkibi, eksport-import tendentsiyalari va diversifikatsiya zarurati ko‘rsatib o‘tilgan.
sanoat rivojlanishi; tarmoq ixtisoslashuvi; xomashyo bazasi; mehnat resurslari; eksport va import; hududiy sanoat tarkibi
HISOBLASH TIZIMLARI VIDEO TRAKTINING YON ELEKTROMAGNIT NURLANISHI ORQALI VIZUAL MA'LUMOTLARNI TIKLASHNING ASOSIY BOSQICHLARI
Ushbu maqolada hisoblash tizimlarining videotraktlaridan kelib chiqadigan yon elektromagnit nurlanish (YEN) kanallari orqali vizual axborotning sizib chiqishi muammosini ko‘rib chiqadi. Axborot xavfsizligini ta’minlash usullarini ishlab chiqish samaradorligi YEN orqali vizual ma’lumotlarni tutib olish va tiklash mexanizmlarini tushunish bilan bevosita bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan. Axborotni tiklash jarayoni ko‘p bosqichli ekanligi qayd etilib, u YENni qabul qilish, takt va sinxronizatsiya signallarini tiklash, signalni filtrlash va chegaraviy qayta ishlash, ma’lumot bitlarini tiklash hamda signal/shovqin nisbatini oshirgan holda tasvirni qayta tiklash bosqichlarini o‘z ichiga oladi. Tiklash ketma-ketligini tahlil qilish asosida jarayonning asosiy bosqichi videotraktning takt signalini tiklash ekanligi aniqlangan, chunki boshqa barcha sinxronizatsiya signallari aynan shu signal asosida shakllantiriladi. YEN kanallari orqali axborot sizib chiqishidan himoya qilishning yangi usullari va vositalarini ishlab chiqishda ushbu bosqichni albatta hisobga olish zarurligi xulosa qilinadi.
YEN, hisoblash tizimlarining videotrakti, axborot sizib chiqishi, tasvirni tiklash, takt signali, video signal sinxronizatsiyasi, axborot xavfsizligi.
IJODIY FIKRLASH VA AQLIY INTELLEKT MODELINING UMUMIY XUSUSIYATLARI
Ijodkorlikning bunday tushunchasi eng adekvatli bo‘lib, uni "mahsuldor" va "protsessual" tomonlarni birlashtirgan hodisa sifatida ko‘rib chiqishga imkon beradi.
ijodiy tafakkur, idrok, ijodkorlik, qiziqish, shakllanish, rag‘batlantirmoq, rag‘batlantirish, motivatsiya, salohiyat, art-terapiya, intellektual, diagnostika, bilim, ko‘nikma, malaka.
Mulkiiyat (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОСОБЕННОСТИ РАННЕЙ ДИАГНОСТИКИ АФФЕКТИВНЫХ РАССТРОЙСТВ ПРИ ДЕМЕНЦИИ: ТЕОРЕТИЧЕСКИЙ И КЛИНИЧЕСКИЙ ВЗГЛЯД
В данной работе рассматриваются теоретические и клинические особенности ранней диагностики аффективных расстройств при деменции. Современные исследования демонстрируют, что депрессия, тревожные расстройства, апатия и эмоциональная лабильность могут выступать ранними маркерами деменции и проявляться задолго до выраженного когнитивного дефицита. Недооценка этих симптомов приводит к позднему выявлению заболевания, снижению эффективности терапии и ухудшению качества жизни пациентов и их семей. В статье анализируются клинические, нейропсихологические и биомедицинские подходы к выявлению аффективных нарушений, включая использование шкал психометрической оценки, нейровизуализации, биомаркеров и цифровых технологий. Отдельное внимание уделено перспективам применения алгоритмов машинного обучения в раннем прогнозировании нейродегенеративных состояний. Полученные результаты подтверждают ключевую роль своевременной диагностики аффективных расстройств для улучшения исходов деменции и оптимизации клинической практики.
Деменция; аффективные расстройства; депрессия; тревога; ранняя диагностика; когнитивный дефицит; нейропсихологические тесты; биомаркеры; цифровая медицина; болезнь Альцгеймера; продромальный период.
REFLEKTIV AMALIYOT- O‘QITUVCHILARNING KASBIY SHAXSIYATINI RIVOJLANTIRISH USULI SIFATIDA
Ushbu maqola o'qituvchilarning kasbiy rivojlanishi va shaxsiy qiyofasining shakllanishida refleksiv amaliyotning muhim o'rnini o'rganadi. Dewey va Shonning o'rnatilgan nazariyalariga tayangan holda, maqolada o'qitish texnik protseduralarga qisqartirib bo'lmaydigan, balki fikrli, refleksiv amaliyot sifatida tushunilishi kerak degan fikr ilgari suriladi. Maqolada tizimli refleksiya ta'limchilarga o'z sub'ektivligini ongli ravishda boshqarish, shaxsga singib ketgan bilimlarni ifodalash va o'z ko'nikma va kasbiy nuqtai-nazarini o'zgartirish imkonini qanday berishi o'rganiladi. Bunda eksperimental ta'lim amaliyot dasturlarida rivojlanishning asosiy maydoni sifatida ta'kidlanadi, bunda refleksiya nazariya va amaliyotni bog'lab, amaliyotchi o'qituvchilarga o'z harakatlarini tahlil qilish va ataylab qurilgan kasbiy qiyofani shakllantirishga yordam beradi.
refleksiv amaliyot, kasbiy qiyofa, o'qituvchi rivojlanishi, eksperimental ta'lim, amaliyot dasturi, refleksivlik, refleksiv amaliyotchi, o'qituvchilar tayyorlash.
ZAMONAVIY YONDASHUVLAR ASOSIDA TALABALARNING MUHANDISLIK KOMPETENTLIGINI SHAKLLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu tezisda bo‘lajak muhandislarning innovatsion yondashuv asosida ta’lim-tarbiya samardorligini oshirish muammolari o‘rganilib, keyingi tadqiqotlar uchun bir qancha vazifalar belgilab olingan.
Postindustrial jamiyat, umumiy texnik tayyorgarlik darajasi (UTTD), umumiy texnik fanlar (UTF), “o‘rganuvchi”, “o‘quvchi”, “o‘qitadigan” pozitsiya.
RAQAMLI HIKOYACHILIK (DIGITAL STORYTELLING) ASOSIDA AXLOQIY TARBIYA: SINFDAN TASHQARI FAOLIYATDA QO‘LLASH
Ushbu tezisda sinfdan tashqari faoliyat jarayonida raqamli hikoyachilik (digital storytelling) texnologiyasidan foydalanish orqali o‘quvchilarda axloqiy tarbiyani rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Raqamli hikoyachilik o‘quvchi shaxsiy tajribasi, tasavvuri va ijtimoiy muhitini multimodal ifoda vositalari orqali namoyon etishga xizmat qilishi bilan birga, empatiya, mas’uliyat, halollik, bag‘rikenglik kabi axloqiy qadriyatlarni ichkilashtirishni kuchaytiradi. Tezisda raqamli hikoya yaratish jarayonining bosqichlari axloqiy mazmun bilan uyg‘unlashtirilgan holda yoritilib, sinfdan tashqari to‘garak, klub va loyiha ishlarida qo‘llashning didaktik shartlari asoslanadi. Tahlil natijalari raqamli hikoyachilikning o‘quvchilarda refleksiv fikrlash, muloqot madaniyati, hamkorlik va ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirishdagi ta’limiy-tarbiyaviy salohiyatini ko‘rsatadi.
raqamli hikoyachilik, axloqiy tarbiya, sinfdan tashqari faoliyat, multimodal ta’lim, empatiya, refleksiya, media savodxonlik, qadriyatlar.
TALABALAR TADQIQOT KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHDA ONLAYN ILMIY LOYIHALAR TAJRIBASI
Ushbu tezisda oliy ta’lim muassasalarida talabalar tadqiqot kompetensiyalarini shakllantirishda onlayn ilmiy loyihalarning samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida talabalar o‘zaro hamkorlikda ilmiy masalalarni aniqlash, ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish hamda ilmiy natijalarni prezentatsiya qilish orqali ilmiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shuningdek, tezisda zamonaviy raqamli platformalar va interaktiv texnologiyalar yordamida ilmiy loyihalarni amalga oshirish tajribasi, talabalarning mustaqil tadqiqot faoliyati va innovatsion yondashuvlar orqali tadqiqotchilik kompetensiyalarini oshirish yo‘llari muhokama qilinadi.
Talabalar, tadqiqot kompetensiyalari, onlayn ilmiy loyihalar, ilmiy faoliyat, raqamli ta’lim texnologiyalari, interaktiv o‘quv metodlari.
OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALAR SOG‘LIG‘INI SAQLASHDA PSIXOLOGIK MASLAHAT VA PEDAGOGIK TRENINGLARNING ROLI
Ushbu tezis oliy ta’lim muassasalarida talabalar sog‘lig‘ini saqlash va rivojlantirishda psixologik maslahat va pedagogik treninglarning ahamiyatini tizimli va ilmiy yondashuv orqali o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda talabalar psixofiziologik holatini yaxshilash, stress va psixologik zo‘riqishni kamaytirish, shuningdek, o‘quv jarayonida ijtimoiy va psixologik moslashuvni ta’minlashning samarali usullari tahlil qilindi. Tezisda psixologik maslahatlar va pedagogik treninglarning ta’lim sifatiga, talabalar sog‘lig‘i ko‘rsatkichlariga va akademik muvaffaqiyatlariga ta’siri, shuningdek, ularni samarali tashkil etish metodologiyasi o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim muassasalari pedagogik jamoasi, psixologlar va talabalar uchun amaliy tavsiyalar shaklida taqdim etilgan.
Talabalar sog‘ligi, psixologik maslahat, pedagogik trening, oliy ta’lim, stressni boshqarish, psixofiziologik holat, akademik muvaffaqiyat.
ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ФОРМ ПАРЛАМЕНТСКОГО КОНТРОЛЯ
Парламентский контроль в Республике Узбекистан является одним из ключевых конституционно-правовых механизмов обеспечения законности, подотчётности и эффективного функционирования системы государственной власти. Эффективность парламентского контроля во многом обусловлена степенью правовой регламентации контрольных процедур и практикой их реализации. В этой связи значительный научный интерес представляет исследование правовой природы и значения форм парламентского контроля, поскольку закреплённые в законодательстве формы контроля, обеспечивая институциональное равновесие между ветвями власти, способствуют не только выявлению нарушений законодательства, но и их предупреждению, а также формированию ответственной публичной власти. В статье рассматриваются вопросы, связанные с понятием форм парламентского контроля и особенностями их правового закрепления. Обосновывается положение о том, что формы парламентского контроля представляют собой нормативно установленную совокупность способов и процедур реализации контрольных полномочий Олий Мажлиса и его палат в отношении деятельности органов исполнительной власти и иных государственных органов. Подчёркивается, что данные формы характеризуются правовой определённостью, процедурной регламентированностью и обязательностью правовых последствий.
Конституция, законодательство, органы государственной власти, разделение властей, законодательная власть, парламент, парламентский контроль, формы парламентского контроля.
IJTIMOIY TARMOQLARDAN RAQAMLI DALIL TO'PLASHDA FOYDALANUVCHI HUQUQLARI VA DAVLAT MANFAATLARI TO'QNASHUVI: XALQARO-HUQUQIY JIHATLAR
Ushbu maqolada ijtimoiy tarmoqlardan raqamli dalil to'plash jarayonida foydalanuvchi huquqlari va davlat xavfsizlik manfaatlari o'rtasidagi ziddiyatlar xalqaro-huquqiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot AQSh, Yevropa Ittifoqi va O'zbekiston qonunchiligini qiyosiy tahlil qilish, xalqaro sud amaliyotini o'rganish va empirik ma'lumotlar to'plash orqali amalga oshirilgan. Natijalar shuni ko'rsatdiki, AQShda sud orderi mexanizmi, Yevropa Ittifoqida GDPR asosidagi qat'iy standartlar, O'zbekistonda esa prokuror sanksiyasi asosiy kafolatlar hisoblanadi. Tadqiqot davomida O'zbekiston qonunchiligida ijtimoiy tarmoqlardan dalil to'plashning aniq protsessual tartibi, shaffoflik talablari, mustaqil nazorat mexanizmlari va foydalanuvchilarni xabardor qilish protseduralari yetarli darajada tartibga solinmaganligi aniqlandi. Maqolada O'zbekiston qonunchiligini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish, maxsus qonun qabul qilish va mustaqil nazorat organi tashkil etish bo'yicha konkret tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ijtimoiy tarmoqlar, raqamli dalillar, shaxsiy hayot daxlsizligi, ma'lumotlar maxfiyligi, davlat xavfsizligi, sud nazorati, xalqaro huquq, GDPR.
KRIPTO-AKTIVLAR ORQALI PUL YUVISHGA QARSHI KURASH: XALQARO HUQUQIY MEXANIZMLAR
Ushbu tadqiqotda kripto-aktivlar orqali amalga oshirilayotgan pul yuvish jarayonlari va ularga qarshi kurashning xalqaro huquqiy mexanizmlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda Moliyaviy harakatlar guruhi (FATF) standartlari, Yevropa Ittifoqining MiCA reglamenti, Birlashgan Millatlar Tashkilotining konventsiyalari va blokcheyn tahlili texnologiyalarining roli koʻrib chiqiladi. Maqolada kripto-aktivlarning anonimlik xususiyatlari, mikserlash xizmatlarining huquqiy maqomi va virtual aktivlar xizmat koʻrsatuvchilari uchun belgilangan muvofiqlik talablari tahlil etiladi. Tadqiqot natijalarida xalqaro hamkorlik va harmonizatsiyalashgan regulyativ yondashuvlarning zarurligi asoslanadi.
kripto-aktivlar, pul yuvish, FATF, MiCA, blokcheyn tahlili, virtual aktivlar, xalqaro huquq, moliyaviy jinoyatchilik.
JON TOLKIN IJODIDA GERMAN VA SKANDINAV EPOSI KUCHI VA TA’SIRI
Mazkur ish Jon Ronald Reyuel Tolkin ijodida german va skandinav (norse) epos-mifologik merosining kuchi hamda badiiy-ta’sir mexanizmlarini yoritishga bag‘ishlanadi. Tadqiqotda “Hobbit”, “Uzuklar hukmdori” va “Silmarillion” kabi asarlarda qadimgi german-skandinav epik tafakkuriga xos syujet modellari, qahramonlik arxetiplari, “shimoliy jasorat” (Northern courage) konsepsiyasi, qismat va sinov motivlari hamda epik uslub belgilari (monumentallik, genealogik tarixiylik, afsonaviy xotira)ning qayta talqini tahlil qilinadi. Tolkienning filologik tayyorgarligi va “Beovulf” hamda “Edda” matnlariga ilmiy munosabati uning mifopoetik dunyoqurilishi uchun metodologik asos bo‘lgani ko‘rsatiladi. Natijada Tolkin epik an’anani bevosita ko‘chirish emas, balki uni zamonaviy roman-poetika doirasida rekonstruksiya qilish, ichki badiiy mantiq va til qatlamlari orqali yangilash yo‘li bilan transmilliy mifologik makon yaratgani xulosalanadi.
Jon Tolkin, german eposi, skandinav eposi, norse mifologiyasi, “Beovulf”, “Edda”, mifopoetika, qahramonlik arxetipi, epik uslub, “shimoliy jasorat”.
REY BREDBERINING MARSGA HUJUM ASARI BILVOSITA TARJIMASIDA RANG NOMLARINING TAHLILI
Mazkur maqola Rey Bredberining “Mars solnomalari” asarida rang nomlarining qo‘llanilishi va uning o‘zbek tiliga bilvosita tarjimasini qiyosiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi rangning roman dunyoqarashini shakllantirishdagi rolini aniqlash hamda uni muallifning individual uslubini belgilovchi muhim ko‘rsatkich sifatida yoritishdan iborat. Tahlil materiali sifatida asl matn va tarjima matndagi rangni ifodalovchi leksik birliklar tanlangan bo‘lib, ularning struktur-semantik tashkiloti va qo‘llangan tarjima usullariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqotda komponent tahlili, kontekstual va qiyosiy tahlil usullari, shuningdek, statistik metodlar va uzluksiz tanlab olish usuli qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Bredberining rang nomlari nafaqat bevosita nominativ birliklar sifatida, balki asar poetikasining muhim unsurlari sifatida ham faoliyat yuritib, uning uslubiy o‘ziga xosligini ta’minlaydi. Asarda markaziy mavzular bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan o‘ziga xos xromatik palitra shakllanadi va u har ikkala variantda ham takrorlanuvchi ranglar triadasi orqali ifodalanadi. Rang belgilarining ifodalanishi otlar, sifatlar, fe’llar, sifatdoshlar hamda ko‘p so‘zli birikmalar orqali amalga oshiriladi; bunda yashirin qiyoslashlarga asoslangan obrazli “obyekt” rang nomlariga alohida e’tibor beriladi. Amir Fayzullaning bilvosita tarjimasida rang komponentlari ishtirokidagi qiyosiy konstruksiyalarning ustunligi tarjimonning xromatik nozikliklarni aniq yetkazishga intilganini ko‘rsatadi. Bredberining original rang nomlarini tarjima qilish strategiyalariga umumlashtirish, modulyatsiya, kompensatsiya, konkretlashtirish, leksik kengaytirish, tushirib qoldirish hamda tavsifiy tarjima usullari kiradi. Mazkur tadqiqot natijalari rang terminologiyasini badiiy diskursning uslubiy jihatdan belgilangan muhim komponenti sifatida chuqurroq anglashga xizmat qiladi hamda qiyosiy tilshunoslik, badiiy matn tahlili va tarjimashunoslik sohalari uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
rang maydoni, rang nomlari, ikkilamchi ranglar, rang xususiyatlari, so‘zma-so‘z tarjima, muallif uslubi.
БИЛИНГВИЗМ В МНОГОЭТНИЧНЫХ РЕГИОНАХ УЗБЕКИСТАНА: САМАРКАНД–БУХАРА–ТАШКЕНТ КАК СОЦИОЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ МОДЕЛИ
В данном тезисе рассматриваются региональные модели билингвизма и многоязычия в Узбекистане на примере Самарканда, Бухары и Ташкента. На основе социолингвистических подходов к доменам употребления языка, языковым идеологиям и практикам кодового переключения анализируется, каким образом историко-демографические условия, урбанизация, образовательные траектории, экономика услуг и межрегиональная мобильность формируют различающиеся профили узбекско-русского двуязычия. Показано, что для Ташкента более характерна институционально поддерживаемая и функционально дифференцированная двуязычность с высокой плотностью контактов и прагматически мотивированным переключением кодов. Самарканд и Бухара демонстрируют модели, где узбекско-русский билингвизм часто встроен в более широкий репертуар, включающий таджикский компонент, а русский язык выполняет роль ресурса межэтнического взаимодействия, образовательного капитала и профессиональной коммуникации в отдельных доменах. Выводы подчеркивают необходимость регионально чувствительных решений в образовательной политике и в сфере публичной коммуникации.
билингвизм, многоязычие, Узбекистан, русский язык, Самарканд, Бухара, Ташкент, домены употребления, кодовое переключение, языковая политика.
EPIK QAXRAMON TABIATINING DUALLIGI (QORAQALPOQ XALQ DOSTONI «ALPAMIS» MISOLIDA)
Turkiy epos xalq og‘zaki ijodiyotining katta qatlamini, jumladan dostonlar, miflar va afsonalarni o‘z ichiga qamrab oladi, ularda turkey xalqlar tarixi, madaniyati va dunyoqarashi aks etgan. Maqolada qoraqalpoq xalq dostoni «Alpamis»da arxetip masalasi yoritiladi. Bunda qaxramon arxetipi «qaxramon sayoxati» universal modeli orqali ro‘yobga chiqqan. Obrazda triksterlik jixatlarning mavjudligi uning murakkabligi va ko‘pqirraligini ta‘minlagan, shuningdek Alpamis tabiatining dualligini belgilaydi.
arxetip, doston, Alpamis, qaxramon, trikster, мотив, duallik, sacral olam.
ПЕРСПЕКТИВЫ ВЗАИМООТНОШЕНИЯ ТРАДИЦИОННЫХ ФИНАНСОВЫХ ИНСТИТУТОВ И ФИНТЕХ-СТАРТАПОВ
В статье рассматриваются перспективы взаимодействия традиционных финансовых институтов и финтех-стартапов в условиях цифровой трансформации экономики. Анализируются изменения роли банков и небанковских финансовых организаций, а также влияние финансовых технологий на структуру финансового посредничества. Особое внимание уделяется моделям конкуренции и сотрудничества между традиционными финансовыми институтами и финтех-компаниями, их преимуществам и рискам. На основе анализа международного опыта и современных финтех-трендов обосновываются перспективные направления развития партнерских экосистем и интеграционных моделей.
традиционные финансовые институты, финтех-стартапы, цифровая трансформация, финансовые инновации, экосистемы, партнерство, конкуренция, open banking.