YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR
“Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion g‘oya va yechimlar” ilmiy nashr bo‘lib, rasman 2025-yil 8-iyul kuni C-5669862 reyestr raqami bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Mazkur to‘plam "Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion gʻoya va yechimlar" mavzusidagi davriy Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasida ishtirok etgan olimlar, tadqiqotchilar va mutaxassislar tomonidan tayyorlangan ilmiy maqolalar, tezislar hamda boshqa ilmiy materiallarni o‘z ichiga oladi va muntazam nashr etib boriladi. Konferensiya tashkilotchisi Ilmiy nashr “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati. Tashkiliy qo‘mita Manzil: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com
SOG‘LOM UZOQ UMR KO‘RISHNING SOTSIOLOGIK NAZARIYALARI VA ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Ushbu maqolada sog‘lom uzoq umr ko‘rishning sotsiologik nazariyalari va zamonaviy ilmiy yondashuvlari tahlil qilinadi. Sog‘lom uzoq umr ko‘rishga ta’sir etuvchi ijtimoiy determinantlar, xususan, oila instituti, ijtimoiy kapital, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, avlodlararo birdamlik, ijtimoiy faollik hamda hayot sifati kabi omillarning nazariy asoslari yoritiladi. Talcott Parsons, Pierre Bourdieu va Robert Putnamning sotsiologik qarashlari, shuningdek, sog‘lom qarish va faol qarish konsepsiyalari asosida sog‘lom uzoq umr ko‘rishni ta’minlashning zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari sog‘lom uzoq umr ko‘rish biologik jarayongina emas, balki ijtimoiy institutlar, ijtimoiy munosabatlar va jamiyatning qo‘llab-quvvatlovchi mexanizmlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan murakkab sotsiologik hodisa ekanligini ko‘rsatadi.
sog‘lom uzoq umr ko‘rish, sotsiologik nazariyalar, ijtimoiy determinantlar, oila instituti, ijtimoiy kapital, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, avlodlararo birdamlik, faol qarish, sog‘lom qarish, hayot sifati, ijtimoiy faollik, sotsiologik yondashuvlar.
Mulkiiyat (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BO‘LAJAK INTERYER DIZAYN O‘QITUVCHILARINI TAYYORLASHDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNING ILMIY-METODIK ASOSLARI
Ushbu maqolada oliy pedagogik taʼlim tizimida sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalari vositasida boʻlajak interyer dizayn oʻqituvchilarining kasbiy-pedagogik kompetensiyalarini rivojlantirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda anʼanaviy oʻqitishdagi texnik yuklamalarni kamaytirish hamda generativ SIdan samarali foydalanishning didaktik modeli va uning toʻrt bosqichli integratsiya mexanizmi (konsept va prompt injiniringi, generativ vizuallashtirish, texnik verifikatsiya hamda pedagogik-metodik transfer) ishlab chiqilgan. Shuningdek, SI vositalarining taʼlimiy-funksional klassifikatsiyasi va talabalar ijodiy tahlilini xolis baholashga qaratilgan yangi deskriptorlar taklif etilgan. Tadqiqot natijalari va amaliy tavsiyalar oliy taʼlim muassasalarining dizayn yoʻnalishlaridagi oʻquv dasturlarini modernizatsiya qilish hamda boʻlajak pedagoglarning raqamli mahoratini oshirishga xizmat qiladi.
interyer dizayn, pedagogik taʼlim, sunʼiy intellekt, generativ AI, prompt injiniringi, fazoviy tafakkur, raqamli didaktika, kasbiy kompetensiya, ergonomika.
O‘SMIRLARNING IJTIMOIYLASHUV JARAYONINING ASOSIY OMILLARI
Mazkur maqolada o‘smirlarning ijtimoiylashuv jarayoniga ta’sir etuvchi asosiy omillar psixologik va ijtimoiy jihatdan tahlil qilingan. O‘smirlarning hissiy rivojlanishi, o‘zini boshqarish, stressni yengish qobiliyati, jismoniy faolligi, ijtimoiy muhiti hamda tengdoshlar bilan munosabatlarining ijtimoiylashuv jarayonidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy raqamli muhit va ijtimoiy tarmoqlarning o‘smirlar ijtimoiylashuviga ijobiy va salbiy ta’sirlari tahlil qilingan. Ilmiy adabiyotlar tahlili asosida o‘smirlarning samarali ijtimoiylashuvi shaxsiy-psixologik xususiyatlar va ijtimoiy muhitning o‘zaro ta’siri asosida shakllanishi aniqlangan.
o‘smirlik davri, ijtimoiylashuv, hissiy rivojlanish, o‘zini boshqarish, stressni boshqarish, psixologik farovonlik, ijtimoiy muhit, tengdoshlar, raqamli muhit, ijtimoiy tarmoqlar.
ИНСТИТУТ КРУПНЫХ СДЕЛОК В ХОЗЯЙСТВЕННЫХ ОБЩЕСТВАХ УЗБЕКИСТАНА ПОСЛЕ РЕФОРМЫ 2026 ГОДА: ДОСТАТОЧНО ЛИ СУЩЕСТВУЮЩИХ МЕХАНИЗМОВ ЗАЩИТЫ СОБСТВЕННИКОВ БИЗНЕСА?
21 апреля 2026 года в Республике Узбекистан был принят новый Закон «Об обществах с ограниченной ответственностью», который изменил критерий определения крупных сделок, закрепив ориентир на стоимость чистых активов общества. Данная реформа является важным шагом в развитии корпоративного права, однако она затронула преимущественно количественный критерий и не устранила все процедурные риски, связанные с защитой собственников бизнеса. В тезисе рассматриваются назначение института крупных сделок, проблема различий в регулировании ООО и АО, необходимость подтверждения действительной корпоративной воли и перспективы внедрения дополнительных механизмов внутреннего контроля, включая нотариальное удостоверение решений и совместное представительство юридического лица несколькими руководителями.
крупная сделка, чистые активы, корпоративный контроль, защита инвесторов, ООО, АО, нотариальное удостоверение, совместное представительство, корпоративные споры.
XALQ DЕPUTATLARI KЕNGASHLARI VA NODAVLAT NOTIJORAT TASHKILOTLARI O‘RTASIDAGI IJTIMOIY SHЕRIKLIKNING HUQUQIY ASOSLARI
tezisda O‘zbekiston Respublikasida fuqarolik jamiyati institutlarini rivojlantirish hamda mahalliy hokimiyat vakillik organlari — Xalq deputatlari Kengashlari va nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) o‘rtasidagi ijtimoiy sheriklikning ҳуқуқий asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda ijtimoiy sheriklik tizimining qonunchilik bazasi, xususan, "Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida"gi va "Nodavlat notijorat tashkilotlari to‘g‘risida"gi qonunlarning amaliyotdagi o‘rni yoritib berilgan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasida fuqarolik jamiyati institutlarini rivojlantirish hamda mahalliy hokimiyat vakillik organlari — Xalq deputatlari Kengashlari va nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) o‘rtasidagi ijtimoiy sheriklikning huquqiy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda ijtimoiy sheriklik tizimining qonunchilik bazasi, xususan, "Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida"gi va "Nodavlat notijorat tashkilotlari to‘g‘risida"gi qonunlarning amaliyotdagi o‘rni yoritib berilgan. Shuningdek, hududiy ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni hal yetish, aholining ojiz qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash va ijtimoiy loyihalarni amalga oshirishda Kengashlar va NNTlar hamkorligining samarali mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, Xalq deputatlari Kengashlari huzuridagi Nodavlat notijorat tashkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash jamoat fondlari faoliyati hamda grantlar ajratish amaliyotining huquqiy manbalari tahlil qilinadi.
Xalq deputatlari Kengashlari, nodavlat notijorat tashkilotlari, ijtimoiy sheriklik, fuqarolik jamiyati, qonunchilik bazasi, jamoat fondi, ijtimoiy loyihalar, jamoatchilik nazorati.
ЦИФРОВЫЕ ИНДИКАТОРЫ КОРРУПЦИОННЫХ РИСКОВ ПРИ ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЗАКУПКАХ В СФЕРЕ АВТОМОБИЛЬНЫХ ДОРОГ
В данном тезисе исследуются возможности применения цифровых индикаторов для выявления коррупционных рисков в процессе государственных закупок, которые осуществляются в сфере автомобильных дорог Республики Узбекистан. Основное внимание сосредоточено на признаках, которые могут указывать на наличие аффилированности между участниками закупок, снижение уровня конкуренции, необоснованный рост стоимости работ, неоднократное изменение контрактных условий, а также расхождение между объёмом финансирования и фактическим выполнением дорожных проектов. Также рассматривается потенциал электронных закупочных платформ, открытых информационных ресурсов, автоматизированной аналитики и риск-ориентированного подхода в предупреждении коррупционных рисков. К дополнению, анализируются нормы национального законодательства, регулирующие государственные закупки, противодействие коррупции и внедрение цифровых технологий в систему государственного управления. Аргументируется целесообразность создания комплексной системы цифровых индикаторов, позволяющей объединять сведения о закупочных процедурах, подрядных организациях, стоимости, сроках и результатах исполнения контрактов. Следовательно, предлагается внедрение автоматизированных индикаторов риска, способных повысить прозрачность закупок и эффективность государственного контроля. Сделан вывод о значительном превентивном потенциале цифровых технологий в снижении коррупционных рисков именно в дорожной сфере.
государственные закупки, автомобильные дороги, коррупционные риски, цифровые индикаторы, цифровой мониторинг, аффилированность, конкуренция, открытые данные, автоматизированный анализ, риск-ориентированный подход, прозрачность закупок, антикоррупционный контроль.
TILSHUNOSLIKDA TIBBIYOT SOHASIGA DOIR TADQIQOTLAR TADQIQI
Mazkur maqolada tilshunoslikda tibbiyot sohasiga doir olib borilgan tadqiqotlarning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda tibbiyot sohasida tilshunos olimlar tomonidan olib borilgan ilmiy izlanishlar tahlil etildi.
metafora, mavzuviy guruhlanish, Tib qonunlari, tibbiy diskurs, tibbiy termin, semantika, metaforik modellashtirish, evfema.
KOGNITIV LINGVISTIKADA METANIMOYA VA METAFORANING AHAMIYATI
Mazkur tezisda kognitiv lingvistika doirasida metafora va metonimiyaning ahamiyati, ularning inson idroki va tafakkurini ifodalashdagi kognitiv vazifalari tahlil qilingan. Unda kognitiv tilshunoslikning shakllanishi va rivojlanishi, xususan, an’anaviy strukturalistik hamda generativ yondashuvlardan farqli jihatlari yoritilgan. Metaforaning insonning jismoniy va hissiy tajribasi bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatilib, Lakoff va Johnson hamda Joseph Grady qarashlari asosida boshlang‘ich va murakkab metaforalar tushunchalari izohlangan.
kognitiv lingvistika, metafora, metonimiya, kognitiv metafora, konsept, boshlang‘ich metafora, murakkab metafora, inson tajribasi.
O‘TKIR HOSHIMOV NASRIDA “SHAMOL” OBRAZINING BADIIY TALQINI.(“SHAMOL ESAVERADI”QISSASI MISOLIDA)
Maqolada O‘tkir Hoshimovning adabiy me’rosida alohida ahamiyatga ega bo‘lgan “Shamol esaveradi”qissasidagi shamol obrazining yozuvchi talqinidagi ifodalari tahlil qilinadi. Insonlar taqdiri va murakkabligi zo‘r mahorat bilan tasvirlanganligi qissadan olingan parchalar bilan dalillangan. Sof muhabbatga rahna solgan vijdonsizlik va xiyonatning qoralangani, uning g‘ayrinsoniy mohiyatiga urg‘u berilgan. Ezgulik va yovuzlik o‘rtasidagi kurash shamol obrazi orqali ifodalangani dalillar bilan qiyoslangan.
Insonparvarlik, muhabbat mojarolari, qissa, hayotiy manzaralar, janriy xilma-xillik, kompozitsiya, sujet, shamol obrazi, ezgulik va yovuzlik o‘rtasidagi kurash.
HASANXOJA NISORIYNING “MUZAKKIRI AHBOB” VA MUTRIBIY SAMARQANDIYNING “TAZKIRAT USH -SHUARO” TAZKIRALARIDA BADIIY TAFAKKUR TALQINI
Mazkur maqolada XVI asr o‘zbek adabiyotida badiiy va poetik tafakkurning yangilanish jarayonlari tazkiranavislik an’anasi misolida tahlil qilinadi. Mutribiy Samarqandiy va Hasanxoja Nisoriy asarlari asosida shoir obrazining murakkab va yaxlit ifodalanishi, estetik mezonlarning aniqlashuvi, tanqidiy yondashuvning kuchayishi hamda poetik tafakkurda psixologik unsurlarning yuzaga kelishi tadqiq etiladi. Shuningdek, tazkiralarning estetik va ijtimoiy tafakkurni uyg‘unlashtirishi, shoirlarning o‘z davri ijtimoiy jarayonlaridagi faol ishtiroki yoritiladi.
tazkira, badiiy tafakkur, poetik yangilanish, Mutribiy Samarqandiy, Hasanxoja Nisoriy, shoir obrazi, estetik mezonlar.
PEARL S. BACK TRILOGIYASIDA XARAKTER PSIXOLOGIYASINI IFORLASHCHI PSIXOPOETIK VOSITALARNING BADIIY VA FUNKSIONAL XUSUSIYATLARI
Ushbu dissertatsiya Pearl S. Buck trilogiyasida personaj psixologiyasi ifodalangan psixopoetik vositalarning badiiy va funktsional xususiyatlarini o'rganadi. Narratologik va psixopoetik mezonlarni qo'llagan holda, tadqiqot asosiy vositalarni - sukunat, batafsil ma'lumot, imo-ishora, landshaft, fokuslash va ramziy tasvirni aniqlaydi va ularning ichki hayotni aks ettirishdagi funksiyasini tahlil qiladi. Unda bu vositalar rivoyat iqtisodiyoti tamoyiliga muvofiq ishlashi, ya'ni minimal lingvistik vositalar maksimal psixologik mazmun yaratishi va har bir vosita bir vaqtning o'zida ikki darajada ishlashi ta'kidlanadi: mikro darajada individual psixologiyani ifodalash va makro darajada madaniyatlararo ma'no yaratish. Tadqiqot natijalari Buck nasrini psixopoetika va madaniyatlararo poetika doirasida qayta baholash uchun asos yaratadi.
psixopoetika, personaj psixologiyasi, bilvosita psixologizm, hikoya iqtisodiyoti, sukunat, fokuslanish, ramziy obraz, madaniyatlararo umumiylik, Pearl S. Buck.
ALEKSANDR NIL PEDAGOGIK KONSEPSIYASI ASOSIDA INGLIZ FILOLOGIYASI TALABALARINING KOMMUNIKATIV VA SHAXSIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH
Ushbu tezisda Aleksandr Sazerlend Nilning erkinlik, mas’uliyat, o‘zini o‘zi boshqarish, demokratik hamkorlik va shaxsning tabiiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashga asoslangan pedagogik konsepsiyasini ingliz filologiyasi yo‘nalishi talabalarining kommunikativ hamda shaxsiy kompetensiyalarini rivojlantirish jarayoniga nazariy-metodik jihatdan integratsiyalash imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning konseptual asosini Nilning Summerhill tajribasi, kommunikativ kompetensiyaning Canale–Swain va Celce-Murcia talqinlari, til o‘rganish avtonomiyasi bo‘yicha Holec, Little va Benson qarashlari hamda o‘zini o‘zi belgilash nazariyasidagi avtonomiya, kompetentlik va ijtimoiy bog‘liqlik ehtiyojlari tashkil etadi. Tezisda Nil g‘oyalarini oliy ta’limga mexanik ko‘chirish emas, balki ularning aksiologik va pedagogik yadrosini filologik ta’limning maqsadlari bilan uyg‘unlashtirish zarurligi asoslanadi. Erkin tanlovli kommunikativ topshiriqlar, talaba ovoziga asoslangan seminarlar, hamkorlikdagi qaror qabul qilish, refleksiv portfoliolar, o‘zini va tengdoshini baholash, dialogik muhit hamda psixologik xavfsiz muloqot ingliz filologiyasi talabalarida lingvistik, diskursiv, sotsiomadaniy, strategik va interaksion kompetensiyalar bilan bir qatorda mustaqillik, mas’uliyat, tashabbuskorlik, o‘zini boshqarish va refleksivlikni rivojlantiruvchi pedagogik mexanizmlar sifatida talqin etiladi. Natijada Nil konsepsiyasining zamonaviy kompetensiyaviy yondashuv bilan kesishuvchi jihatlari aniqlanib, ingliz filologiyasi ta’limida talabaning faol subyektligini kuchaytirishga qaratilgan integrativ yondashuv taklif qilinadi.
Aleksandr Nil, Summerhill, erkin ta’lim, kommunikativ kompetensiya, shaxsiy kompetensiya, ingliz filologiyasi, talaba avtonomiyasi, o‘zini o‘zi boshqarish, refleksiya, demokratik ta’lim, ichki motivatsiya.
RAQAMLI MARKIROVKA TIZIMI – SOLIQ MA’MURIYATCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH VA YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISH OMILI SIFATIDA
Mazkur maqolada raqamli markirovka tizimining mazmuni va uning soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Xususan, O‘zbekistonda joriy etilayotgan “Asl Belgisi” milliy markirovka tizimi doirasida ishlab chiqaruvchi va import qiluvchi subyektlar sonining o‘sish dinamikasi, markirovkalangan mahsulotlar hajmining kengayishi hamda tizim qamrovining bosqichma-bosqich oshib borishi statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli markirovka tizimi mahsulotlar harakatining shaffofligini ta’minlash, noqonuniy aylanmani qisqartirish va soliq tushumlarini, xususan aksiz solig‘i tushumlarini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, maqolada ushbu tizimning iqtisodiyot tarmoqlariga chuqur kirib borayotganligi hamda uning soliq ma’muriyatchiligi samaradorligini oshirishdagi roli asoslab berilgan.
raqamli markirovka, soliq ma’muriyatchiligi, “Asl Belgisi”, aksiz solig‘i, yashirin iqtisodiyot, raqamli nazorat, tovarlar harakati.
XORAZM VILOYATIDA OLIY TIBBIY TA’LIMNING SHAKLLANISHI VA INSTITUTSIONAL RIVOJLANISHI (1992–2005-YILLAR)
Maqolada 1992–2005-yillarda Xorazm viloyatida oliy tibbiy ta’limning tashkil etilishi, tashkiliy maqomining o‘zgarishi va ixtisoslashgan filial modelining shakllanishi tahlil qilinadi. Normativ-huquqiy hujjatlar, arxiv materiallari, davriy matbuot, muassasa hisobotlari hamda statistik ma’lumotlarni qiyoslash asosida tibbiyot bo‘g‘inining bo‘lim, universitet tarkibidagi markaz, ixtisoslashgan filial va akademiya filiali bosqichlarini bosib o‘tgani ko‘rsatiladi. Talabalar kontingenti, professor-o‘qituvchilar tarkibi, ilmiy darajali xodimlar, kutubxona fondi va bitiruvchilar dinamikasi tashkiliy qarorlarning amaliy natijalari bilan bog‘liq holda baholanadi. Tadqiqot institutsional maqomning takroriy o‘zgarishlari boshqaruvdagi oddiy beqarorlik emas, balki klinik ta’lim, amaliy tayyorgarlik va sohaviy boshqaruv talablariga mos tashkiliy shaklni izlash jarayoni bo‘lganini asoslaydi.
Xorazm viloyati, oliy tibbiy ta’lim, institutsional rivojlanish, Urganch bo‘limi, Tibbiyot markazi, tibbiyot filiali, klinik ta’lim, ilmiy-pedagogik kadrlar.
OʻZBEKISTON VA TURKIY MAMLAKATLAR IQTISODIY HAMKORLIGINING DAVRIY MATBUOT MANBALARIDA YORITILISHI
Maqolada Oʻzbekistonning Turkiy davlatlar tashkilot doirasidagi va uning tarkibidagi mamlakatlar bilan 1991-2026-yillardagi tashqi iqtisodiy aloqalari yoritilgan davriy matbuot va jurnal maqolalari hamda materiallarining manbashunoslik tahlili haqida soʻz boradi.
Tukiy davlatlar tashkiloti, turkiy dunyo, Oʻzbekiston, davriy matbuot manbalari, jurnallar, xalqaro iqtisodiy hamkorlik tarixi, manbashunoslik.
INGICHKA TOLALI G‘O‘ZANI TOMCHILATIB SUG‘ORISHDA MAKRO VA MIKROO‘G‘ITLARNI QO‘LLASHNING PAXTA HOSILIGA TA’SIRI
Sug‘oriladigan taqir-o‘tloqi tuproqlar sharoitida ingichka tolali g‘o‘zani tomchilatib sug‘orishda makro va mikroo‘g‘itlarni paxta hosiliga ta’siri aniqlangan.
makro va mikro o‘g‘itlar, taqir o‘tloqi tuproq, ingichka tolali g‘o‘za, paxta hosili.
PAKANA, YARIMPAKANA VA KUCHLI O‘SUVCHI PAYVANDTAGLARNING USTUNSIMON OLMA KO‘CHATLARI ASOSIY ILDIZLARINI MIQDORI VA UNI SHAKLLANISHIGA TA’SIRI
Mazkur ilmiy maqolada ustunsimon olma navlari (Vasyugan, Medok, Prezident, Djin, Triumf, Ostankino, Senator, Valyuta) ko‘chatlarining ko‘chatzordagi ikkinchi dalasidagi rivojlanish xususiyatlari, xususan, ularning ildiz tizimi shakllanishiga turli xil o‘sish kuchiga ega bo‘lgan payvandtaglarning (M9, MM106, MM111 va olma urug‘ko‘chati) ko‘rsatadigan ta’siri chuqur va atroflicha tahlil qilingan. Olib borilgan keng qamrovli dala tajribalari va biometrik o‘lchovlar natijasida aniqlanishicha, ko‘chatlarning yuqori sifatli, ko‘p tarmoqli (3 ta va undan ortiq asosiy ildizga ega) bo‘lib shakllanishida M9 pakana va MM106 yarimpakana vegetativ payvandtaglari eng yuqori ko‘rsatkichlarni namoyon etib, mos ravishda 56,9 foizgacha va 50,0 foizgacha standart ko‘chat chiqimini ta’minlagan. Aksincha, kuchli o‘suvchi MM111 payvandtagi hamda genetik jihatdan beqaror bo‘lgan olma urug‘ko‘chatiga ulangan variantlarda ildiz tarmoqlanishining keskin pasayishi kuzatilib, urug‘ko‘chatda sifatsiz (1 ta asosiy ildizli) ko‘chatlar ulushi 38,5 foizgacha yetishi ilmiy asoslangan. Tadqiqot natijalariga tayanib, intensiv turdagi ustunsimon olma bog‘lari uchun ko‘chat yetishtirishda M9 va MM106 klon payvandtaglaridan keng foydalanish, shuningdek, Prezident va Valyuta kabi ildiz hosil qilish irsiyati kuchli bo‘lgan navlarni ko‘paytirish tavsiya etiladi.
ustunsimon olma, ko‘chatzor, meva navi, klon payvandtag, ko‘chatzor, ildiz tizimi, asosiy ildizlar, M9, MM106, ko‘chat sifati, vegetativ ko‘paytirish.
Ushbu maqolada sug‘oriladigan o‘tloqi-bo‘z tuproqlar sharoitida loviya yetishtirishda mineral o‘g‘itlar va inokulyantlarning (BiNitro) tuproq gumusining guruhli va fraksion tarkibiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqotda P60K60 va P90K90 fonda azotli o‘g‘itlar hamda BiNitro qo‘llanilishi gumin kislotalar ulushining ortishiga va fulvo kislotalarning kamayishiga sabab bo‘lishi aniqlandi. CGK:CFK nisbati nazoratdagi 0,97 dan 1,25–1,26 gacha kengayib, gumus tipi gumatli yo‘nalishda barqarorlashdi. Olingan natijalar tuproq unumdorligini saqlash va boshqarishda muhim ahamiyat kasb etadi.
o‘tloqi-bo‘z tuproqlar, gumus, gumin kislotalar, fulvo kislotalar, BiNitro, fraksion tarkib.
ASTRAGALUS NAMANGANICUS POPOV TURINING TUPROQ TIPLARI VA BALANDLIK MINTAQALARI BO'YICHA TAHLILI
Maqolada Astragalus L. turkumiga mansub Astragalus namanganicus Popov turining Farg'ona vodiysi adirlari doirasidagi tuproq tiplari va balandlik mintaqalari bo'yicha tarqalishi tahlil qilingan. 1925-2026 yillar oralig'ida to'plangan 250 dan ortiq uchrash nuqtasi ma'lumotlari asosida turning vertikal diapazoni, ekologik optimumi, edafik xususiyatlari va ekologik valentligi aniqlangan.
Astragalus namanganicus Popov, Fabaceae Lindl., adir, tuproq tipi, balandlik mintaqasi, stenoedafik, ekologik valentlik.
PLOCAMA VASSILCZENKOI (LINCZ.) M. BACKLUND & THULIN TURINING TUPROQ SUBSTRAT TIPLARI VA BALANDLIK MINTAQALARI BO'YICHA EKOLOGIK TAHLILI
Ushbu tadqiqotda Rubiaceae oilasi Putorieae tribiga mansub endemik takson — Plocama vassilczenkoi (Lincz.) M. Backlund & Thulin — turining tuproq substrat tiplari va balandlik mintaqalari bo'yicha miqdoriy ekologik tahlili amalga oshirildi. TASH va FRU gerbariy fondlari kataloglari, nashr etilgan floristik sintezlar va 2020–2025 yillardagi tizimli dala ekspeditsiyalari asosida jami 36 ta uchrash yozuvi tahlil qilindi (ulardan 33 tasida aniq balandlik ma'lumotlari mavjud). Turning balandlik diapazoni 406–1521 m ni qamrab oladi (M = 790 m; SD = 277 m). Q.Z.Zokirov [13] balandlik mintaqalanish tasnifi asosida turning ekologik optimumi adir mintaqasining quyi qismida — 500–800 m oralig'ida ekanligi aniqlandi (balandlik ma'lumoti mavjud 33 ta yozuvning 45,5%; χ²(3) = 10,52; p = 0,015). Substrat tahlilida adir va chap adirlik biotoplari (36,1%), tog'oldi–yonbag'ir substratlari (19,4%), shag'alli (13,9%) va toshloq-tik yonbag'ir (11,1%) substratlar asosiy yashash joylarini tashkil etadi (χ²(6) = 18,06; p = 0,006). Uchta floristik okrug — G'arbiy Tyanshan (33%), Farg'ona-Oloy (53%), Qo'histon (14%) — doirasida turning tarqalish xususiyatlari tavsiflab berildi. Natijalar turning ixtisoslashgan xerofit-petrophit ekologiyasini miqdoriy jihatdan tasdiqlaydi va habitat-markazli muhofaza choralarini ilmiy asoslaydi.
Plocama vassilczenkoi, Rubiaceae, tuproq tiplari, balandlik mintaqalanishi, Zokirov tasnifi, adir biotopi, ekologik nishe, xerofit-petrophit, Farg'ona vodiysi, endemik takson, muhofaza ekologiyasi.
INFEKSION KASALLIKLARDAN SO’NG QON DONORLARIDA MINERAL VA VITAMINLAR ALMASHINUVINI TADQIQ QILISH
Barchaga ma’lumki dunyo mamlakatlari kundan – kunga rivojlanib taraqqiy etib borayotga bir vaqtda infeksion kasalliklarning rivojlanishi va tarqalishi ham o’sishda davom etmoqda. Viruslar atrof muxitga moslashuvchan yangi chidamli avlodlarini chiqarib, turli yo’llar bilan havo, suv, tuproq, oziq ovqat va boshqa kundalik extiyoj vositalari yordamida inson organizmiga kirib o’z xususiyatlarini namoyon qilib bormoqda. Bu esa qon xavfsizligini oldini olish uchun ko’rilayotgan chora tadbirlarni yanada kuchaytirishni talab etmoqda.
o’ta xavfli infeksiya OIV, gepatit B va C, Rw, bresellyoz va bezgak, Gripp, koronaviris, qizamiq, irsiy kasallik, qon quyish, neytrofil (N), limfotsit (L), trombotsit (PLT) va neytrofil-limfotsit nisbati (NLR), RBC, Hb, xelyoz, AlT, MCV, WBC, mindray BAA 88A, IFA, korrelyatsiya.
INGLIZ TILI TARIXIY DAVRLARIDA KARDIOLOGIYA TERMINOLOGIYASINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISHI
Ushbu maqola ingliz tilida tibbiy terminlar xususan kardiologiya sohasi leksik birlkilarining rivojlanish tarixini o‘rganadi. Maqolada terminlarning diaxron tahlili to‘rt bosqichda amlaga oshirildi. Shuningdek, har bir bosqichda tibbiy tilshunoslikka kirib kelgan terminlar etimologiyasi zamonaviy soha leksik birliklari bilan qiyosiy o‘rgandi.
diaxron tahlil, qadimiy ingliz tili, ilk yangi ingliz tili davri, zamonaviy ingliz tili davri, terminologik aniqlashuv, semantik ixtisoslashuv.
INGLIZ FILOLOGIYASI TA’LIMIDA TALABALARNING MUSTAQIL TA’LIM FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA ALEKSANDR NIL G‘OYALARIDAN FOYDALANISH
Maqolada ingliz filologiyasi talabalarining mustaqil ta’lim faoliyatini rivojlantirish masalasi Aleksandr Sazerlend Nilning erkin va demokratik ta’lim g‘oyalari asosida tahlil qilinadi. Nilning Summerhill tajribasidagi tanlov erkinligi, ichki motivatsiya, shaxsiy mas’uliyat va demokratik ishtirok tamoyillari oliy ta’limga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘chirilmay, learner autonomy, self-regulated learning va self-determination nazariyalari bilan integratsiya qilinadi. Ingliz filologiyasi sharoitida strukturaviy tanlov, individual learning contract, refleksiv jurnal, portfolio, self-assessment, peer-assessment va student-led seminarlar orqali talabaning maqsad qo‘yish, rejalashtirish, resurs tanlash, monitoring va refleksiya kompetensiyalarini rivojlantirish imkoniyatlari asoslanadi. Tadqiqot natijasida Nil g‘oyalarini “erkinlik + akademik mas’uliyat” modeli asosida adaptatsiya qilish talabaning o‘quv subyektligi va uzluksiz kasbiy o‘zini rivojlantirish qobiliyatini kuchaytirishi ko‘rsatiladi.
Aleksandr Nil, Summerhill, ingliz filologiyasi, mustaqil ta’lim, learner autonomy, o‘zini o‘zi boshqarib o‘rganish, self-regulated learning, ichki motivatsiya, refleksiya, o‘zini baholash, individual ta’lim trayektoriyasi, demokratik ta’lim.
YUQORI SINF O‘QUVCHILARIDA AXLOQIY DUNYOQARASHNI RIVOJLANTIRISHDA GLOBAL AXBOROT OQIMLARI TA’SIRINI PEDAGOGIK NUQTAI NAZARDAN VUCA-DUNYO KONSEPTI BILAN BOG‘LIQLIGI
ushbu tezis VUCA-muhit (o‘zgaruvchanlik, noaniqlik, murakkablik va ko‘pma’nolilik) sharoitida Yuqori sinf o‘quvchilarida axloqiy dunyoqarashni rivojlantirishda global axborot oqimlarni uzviy ta’sirini pedagogik nuqtai nazardan vuca-dunyo konsepti bilan bog‘liqligi tahlil qilingan. Tezisda umumta’lim maktablarida raqamli resurslar yordamida axloqiy tarbiyani rivojlantirishning samarali usullari, shuningdek, amaliy muammolar ham ko‘rib chiqilgan. Statistik ma’lumotlar asosida o‘quvchilarda axloqiy dunyoqarashni rivojlantirish haqida tahliliy ilmiy ma’lumotlar keltirilgan.
VUCA-dunyo konsepti, axloqiy dunyoqarash, ta’lim, tarbiya, internet, ijtimoiy tarmoqlar, suniy intelikt, o‘zgaruvchanlik, noma’lumlik, murakkablik, noaniqlik.
YAPON OLIMA AYOLLARINING TA’LIM SIFATINI BAHOLASH TAJRIBASIDAN FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Mazkur tezisda Yaponiyadagi ayol pedagog-olimalar tomonidan rivojlantirilgan ta’lim sifatini baholashga oid ilmiy-amaliy yondashuvlarni O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi sharoitida qo‘llash istiqbollari qiyosiy-pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilingan. Tadqiqotda ta’lim sifatini faqat nazorat va yakuniy natijani qayd etish vositasi sifatida emas, balki o‘quv natijalari, o‘qitish jarayoni, pedagog kasbiy rivojlanishi, ichki sifat kafolati va institutsional refleksiyani o‘zaro bog‘laydigan integrativ mexanizm sifatida talqin qilishga ustuvorlik berildi. Ayaka Nodaning ichki va tashqi sifat kafolati, Yoshimi Okumuraning maktabni o‘z-o‘zini baholash, dars tadqiqoti va o‘quv dasturini boshqarishni birlashtiruvchi yondashuvi, Kanae Nishiokaning autentik va performans baholash, Kanako Kusanagi hamda Kiyomi Akitaning “Lesson Study” orqali pedagogik refleksiya va hamkorlikdagi ekspertizani kuchaytirishga oid qarashlari konseptual jihatdan umumlashtirildi. Natijada O‘zbekiston oliy ta’limi uchun “natija–jarayon–refleksiya–takomillashtirish” sikliga asoslangan, formativ baholash, portfolio, rubrika, o‘zaro dars kuzatuvi, talaba fikri va ichki sifat monitoringini uyg‘unlashtiruvchi adaptiv mexanizm taklif etildi. Ushbu yondashuvni tatbiq etish baholashning shaffofligi, akademik mas’uliyat, pedagogik qarorlarni dalilga tayangan holda qabul qilish va ta’lim sifatini uzluksiz takomillashtirish madaniyatini rivojlantirishga xizmat qilishi asoslandi.
ta’lim sifati, baholash, Yaponiya, ayol pedagog-olimalar, ichki sifat kafolati, tashqi sifat kafolati, Lesson Study, performans baholash, portfolio, rubrika, formativ baholash, pedagogik refleksiya, adaptatsiya.
INGLIZ TILINI O‘QITISHDA TA’LIM OLUVCHILAR AVTONOMLIGINI RIVOJLANTIRISH: O‘ZBEKISTONDA TA’LIM SIFATINI OSHIRISHNING MUHIM OMILI
O‘zbekiston ta’lim tizimining jadal modernizatsiya qilinishi o‘quvchilarni faol va mustaqil ta’lim oluvchilarga aylantirishga qaratilgan innovatsion o‘qitish yondashuvlariga bo‘lgan ehtiyojni oshirmoqda. Ingliz tilini o‘qitishda (ELT) ta’lim oluvchining avtonomligi samarali til ta’limining muhim tamoyillaridan biri sifatida shakllanmoqda. U ta’lim oluvchining o‘z ta’lim jarayoni uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi, maqsadlarni belgilashi, tegishli ta’lim strategiyalarini tanlashi, o‘z rivojlanishini kuzatib borishi va erishgan natijalarini baholay olish qobiliyatini anglatadi. O‘zbekistonda ingliz tilini o‘qitish sifatini oshirishga qaratilgan muhim islohotlar amalga oshirilayotgan bo‘lsa-da, ko‘plab o‘quvchilar hali ham ta’lim jarayonida o‘qituvchiga katta darajada bog‘liq bo‘lib qolmoqda. Bunday qaramlik o‘quvchilarning o‘ziga bo‘lgan ishonchi, motivatsiyasi va sinfdan tashqarida mustaqil ravishda ta’lim olish qobiliyatini cheklashi mumkin. Shu sababli, ta’lim oluvchilarning avtonomligini rivojlantirish ingliz tilini o‘qitishning asosiy maqsadlaridan biriga aylanishi lozim. O‘qituvchilar o‘zini-o‘zi baholash, o‘zaro baholash, loyihaga asoslangan ta’lim, reflektiv kundaliklar, hamkorlikdagi faoliyatlar hamda raqamli ta’lim resurslaridan samarali foydalanish kabi amaliy usullar orqali ta’lim oluvchilarning avtonomligini rivojlantirishlari mumkin. Ushbu strategiyalar o‘quvchilarni darslarda faol ishtirok etishga, tanqidiy fikrlashga, muammolarni mustaqil hal qilishga va umrbod ta’lim olish ko‘nikmalarini shakllantirishga undaydi. Shu bilan birga, o‘qituvchining roli bilimning asosiy manbai bo‘lishdan ta’lim oluvchilarni o‘quv jarayoni davomida yo‘naltiruvchi va qo‘llab-quvvatlovchi fasilitatorga aylanadi. Ta’lim oluvchilar avtonomligini rivojlantirish O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan zamonaviy ta’lim islohotlarining maqsadlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, ushbu islohotlarda kompetensiyaga asoslangan ta’lim, o‘quvchiga yo‘naltirilgan ta’lim va XXI asr ko‘nikmalarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Avtonom ta’lim amaliyotlarini ingliz tili darslariga integratsiya qilish o‘qitish sifatini hamda o‘quvchilarning kommunikativ kompetensiyasini oshirishga xizmat qilishi mumkin. Ta’lim oluvchining avtonomligi zamonaviy ingliz tili ta’limining muhim tarkibiy qismlaridan biridir. O‘quvchilarni mustaqil ta’lim oluvchilarga aylantirish tilni egallash darajasini oshirish, o‘quv motivatsiyasini kuchaytirish va umrbod ta’lim olish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Shu sababli, O‘zbekistondagi ingliz tili o‘qituvchilari milliy ta’lim islohotlarini qo‘llab-quvvatlash hamda o‘quvchilarni kelgusidagi akademik va kasbiy muvaffaqiyatlarga tayyorlash maqsadida avtonom ta’lim tamoyillarini kundalik dars jarayoniga integratsiya qilishlari lozim.
ta’lim oluvchining avtonomligi, ingliz tilini o‘qitish, xorijiy til sifatida ingliz tili, o‘quvchiga yo‘naltirilgan ta’lim, ta’lim islohotlari, O‘zbekiston.
OʻZBEKISTONDA SPORT MAKTABLARI FAOLIYATINI TASHKIL ETISHNING ZAMONAVIY HOLATI VA RIVOJLANTIRISH YOʻNALISHLARI
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda sport maktablari faoliyatini tashkil etishning zamonaviy holati tahlil qilinib, ularning faoliyat samaradorligiga taʼsir etuvchi tashkiliy, metodik va boshqaruv omillari yoritilgan. Tadqiqot davomida sport maktablari faoliyatida uchrayotgan asosiy muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishning ustuvor yoʻnalishlari hamda amaliy mexanizmlari taklif etilgan. Xususan, boshqaruv tizimini takomillashtirish, murabbiylarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, oʻquv-mashgʻulot jarayoniga raqamli texnologiyalarni joriy etish va monitoring tizimini kuchaytirishga oid tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari sport maktablari faoliyati samaradorligini oshirish va sport taʼlimi sifatini takomillashtirishga xizmat qiladi.
sport maktabi, sport taʼlimi, boshqaruv, murabbiy, raqamlashtirish, monitoring, innovatsiya, rivojlantirish.
RAQAMLI AXBOROT MUHITIDA TALABA-YOSHLARNING LIDERLIK QOBILIYATI, TARIXIY TAFAKKURI VA MAFKURAVIY IMMUNITETINI RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur tezisda raqamli axborot muhitining talaba-yoshlar shaxsini shakllantirishdagi o‘rni, ularning liderlik qobiliyati, tarixiy tafakkuri hamda mafkuraviy immunitetini rivojlantirishning pedagogik asoslari yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida ushbu kompetensiyalarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish yo‘llari tahlil qilingan.
raqamli ta'lim, liderlik, tarixiy tafakkur, mafkuraviy immunitet, talaba-yoshlar, innovatsion pedagogika, media savodxonlik, raqamli kompetensiya.
ДОКТРИНА РАЗМЫВАНИЯ ОБЩЕИЗВЕСТНЫХ ТОВАРНЫХ ЗНАКОВ: ОСЛАБЛЕНИЕ РАЗЛИЧИТЕЛЬНОЙ СПОСОБНОСТИ (BLURRING) И ОЧЕРНЕНИЕ (TARNISHMENT)
статья посвящена правовой природе размывания общеизвестных товарных знаков и разграничению его двух форм — ослабления различительной способности (blurring) и очернения репутации (tarnishment). Показано, что статья 16.3 Соглашения ТРИПС, Совместная рекомендация ВОИС 1999 г. и законодательство США закрепляют неодинаковые модели расширенной охраны: от требования связи и вероятного ущерба до самостоятельной защиты от ассоциации, ослабляющей уникальность либо репутацию знака. Проанализированы нормы Регламента МФЦА об интеллектуальной собственности 2024 г. и статей 32¹–32² Закона Республики Узбекистан о товарных знаках. Предлагается дополнить узбекское законодательство самостоятельным основанием защиты от blurring и tarnishment, установить критерии их оценки и исключения для добросовестного использования, критики и пародии.
общеизвестный товарный знак, размывание, ослабление различительной способности, очернение, смешение, ассоциация, репутация, пародия, добросовестное использование.
КОРРУПЦИОННЫЕ РИСКИ В СФЕРЕ СТРОИТЕЛЬСТВА АВТОМОБИЛЬНЫХ ДОРОГ: ПРИЧИНЫ И УСЛОВИЯ ВОЗНИКНОВЕНИЯ
В данном тезисе рассматриваются основные коррупционные риски, которые возникают при строительстве автомобильных дорог. Особое внимание уделяется причинам и условиям, которые создают возможности для злоупотреблений на этапах планирования, проведения закупок, выбора подрядчиков, финансирования, выполнения и приемки работ. К таким факторам относятся недостаточная прозрачность тендеров, слабый контроль за расходованием бюджетных средств, конфликт интересов, завышение стоимости материалов и услуг, а также формальный подход к оценке качества выполненных работ. Подобные нарушения приводят к росту государственных расходов, снижению качества дорог, затягиванию сроков строительства и утрате доверия общества. Для предупреждения коррупции предлагается усилить открытость закупочных процедур, внедрять цифровой контроль, осуществлять независимую проверку, публиковать сведения о подрядчиках и результатах работ, а также повысить ответственность должностных лиц. Важное значение имеет участие общественности, использование открытых данных и регулярный мониторинг каждого этапа проекта. Реализация этих мер позволит уменьшить коррупционные риски и повысить эффективность дорожного строительства, качество инфраструктуры и обоснованность использования бюджетных средств в интересах государства, общества и участников дорожного движения.
коррупционные риски, строительство автомобильных дорог, государственные закупки, подрядчики, бюджетные средства, конфликт интересов, цифровой контроль, открытость закупочных процедур, общественный контроль, дорожная инфраструктура.