YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR
“Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion g‘oya va yechimlar” ilmiy nashr bo‘lib, rasman 2025-yil 8-iyul kuni C-5669862 reyestr raqami bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Mazkur to‘plam "Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion gʻoya va yechimlar" mavzusidagi davriy Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasida ishtirok etgan olimlar, tadqiqotchilar va mutaxassislar tomonidan tayyorlangan ilmiy maqolalar, tezislar hamda boshqa ilmiy materiallarni o‘z ichiga oladi va muntazam nashr etib boriladi. Konferensiya tashkilotchisi Ilmiy nashr “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati. Tashkiliy qo‘mita Manzil: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com
KREATIV FIKRLASH ASOSIDA YOZMA NUTQNI RIVOJLANTIRISHNING LINGVODIDAKTIK ASOSLARI
Mazkur maqolada kreativ fikrlash asosida yozma nutqni rivojlantirishning lingvodidaktik asoslari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim tizimida o‘quvchilarning yozma nutq kompetensiyasini shakllantirishda kreativ yondashuvning o‘rni, lingvodidaktik imkoniyatlari hamda innovatsion pedagogik texnologiyalarning samaradorligi yoritilgan. Shuningdek, yozma nutqni rivojlantirishda divergent tafakkur, refleksiv faoliyat, interfaol metodlar va raqamli ta’lim vositalarining ahamiyati ochib berilgan.
kreativ fikrlash, yozma nutq, lingvodidaktika, kompetensiyaviy yondashuv, akademik yozuv, innovatsion pedagogika, divergent tafakkur, refleksiya, ta’lim texnologiyalari.
Mulkiiyat (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TIL BO'LMAGAN OLIY TA'LIM MUASSASALARINDA INGLIZ TILINI O'QITISH USULLARI
Filologiya bo'lmagan fakultetlarda ingliz tilini o'qitish noyob qiyinchiliklar va imkoniyatlarni keltirib chiqaradi, bu esa o'qituvchilardan talabalarning xilma-xil lingvistik ehtiyojlarini qondirish uchun innovatsion va moslashtirilgan yondashuvlarni qo'llashni talab qiladi. Ushbu referat filologiya bo'lmagan fanlarda ingliz tilini samarali o'qitishning asosiy tamoyillari va strategiyalarini umumlashtiradi, o'qituvchilar, ma'murlar va o'quv dasturlari dizaynerlari uchun tushunchalar beradi. Biz ingliz tilini bilishning talabalarning o'z sohalaridagi akademik va professional kompetentsiyalarini oshirishdagi ahamiyatini e'tirof etishdan boshlaymiz. O'quvchilarning turli kelib chiqishi va motivatsiyalarini e'tirof etgan holda, biz til o'qitishda dolzarblik, ishtirok va haqiqiylikka ustuvor ahamiyat beradigan o'quvchiga yo'naltirilgan yondashuvni qo'llab-quvvatlaymiz.
Interaktiv usullar, Authentic materiallarni kiritish, Lug'atni kengaytirish, Texnologiyalarni integratsiyalash.
TAYYORLOV GURUHI TARBIYALANUVCHILARINI MAKTAB TA’LIMIGA TAYYORLASHDA XORIJIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada maktabgacha tayyorlov guruhi tarbiyalanuvchilarini xorijiy tajribalar asosida o‘qitishda qo‘llanilayotgan pedagogik texnologiyalarning nazariy asoslari tahlil qilingan. Maktabgacha ta’limning zamonaviy rivojlanish tendensiyalari, maktabga tayyorgarlikning mazmuni hamda bolalarning kognitiv, kommunikativ, ijtimoiy va shaxsiy kompetensiyalarini rivojlantirishda innovatsion pedagogik yondashuvlarning o‘rni yoritilgan.
xorijiy tajriba, pedagogik texnologiyalar, innovatsion ta’lim, maktabga tayyorgarlik, kompetensiyaviy yondashuv, o‘yin texnologiyalari, ta’lim sifati.
MAQSADGA YO’NALTIRILGAN TA’LIM VA ICHKI MOTIVATSIYA
Ushbu maqolada maqsadga yo'naltirilgan o'rganishning talabalar orasida ingliz tilidagi muvaffaqiyatga ta'siri o'rganiladi. Maqsadga yo'naltirilgan o'rganish - bu o'quvchilar ingliz tilini o'rganish jarayonini mazmunli shaxsiy, akademik yoki professional maqsadlar bilan bog'laydigan yondashuv. Tadqiqotda aniq maqsadga ega bo'lish talabalarga motivatsiyani oshirishga, o'rganishda izchillikni saqlashga va til o'rganish jarayonida qiyinchiliklarni yengishga yordam berishi ta'kidlangan. Shuningdek, bu yo'nalishni kuchliroq his qiladi va talabalarni o'z ko'nikmalarini oshirishga ko'proq e'tibor qaratadi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, maqsadga yo'naltirilgan o'rganish o'quvchilarning ichki motivatsiyasi, o'quvchining avtonomiyasi va o'zini o'zi boshqarishga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Nima uchun ingliz tilini o'rganayotganini tushungan talabalar o'z o'rganishlari uchun mas'uliyatni o'z zimmalariga olishlari, aniq maqsadlar qo'yishlari va sinfdan tashqarida tilni mashq qilish imkoniyatlarini faol ravishda izlashlari ehtimoli ko'proq. Ushbu yondashuv, shuningdek, tilni o'rganishda uzoq muddatli ishtirok va qat'iyatni yaxshilaydi. Maqolada maqsadga yo'naltirilgan o'rganish ingliz tilidagi muvaffaqiyatni oshirishda samarali omil ekanligi va ingliz tili ta'limida an'anaviy o'qitish usullari bilan bir qatorda qo'llab-quvvatlovchi yondashuv sifatida ishlatilishi mumkinligi haqida xulosa qilinadi.
maqsadga yo'naltirilgan o'rganish, ingliz tilidagi muvaffaqiyat, motivatsiya, o'quvchining avtonomiyasi, o'zini o'zi boshqarish, ingliz tilini o'rganish.
ELEKTRON TERMINOLOGIK LUG'ATLARDAN FOYDALANISH ORQALI TIBBIYOT TALABALARINING INGLIZ TILIDAGI KASBIY KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH
Ushbu maqolada elektron terminologik lug'atlarning tibbiyot talabalarida ingliz tilidagi kasbiy kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishdagi didaktik salohiyati tahlil qilinadi. Muallif elektron lug'atning asosiy qiymati tez ekvivalent topishda emas, balki an'anaviy vositalar bilan shakllantirish qiyin bo'lgan uch kompetensiya qirrasini rivojlantirishda ekanini asoslaydi: texnik va oddiy tibbiy registrlar o'rtasida almashinuv, kollokatsion-frazeologik ravonlik hamda grek-lotin o'zaklariga asoslangan generativ terminologik kompetensiya. Buning uchun lug'at oddiy ma'lumotnoma vositasidan kommunikativ topshiriqqa singdirilgan mediatsiya vositasiga aylantirilishi lozim. Tadqiqotda elektron terminologik lug'atlarning didaktik imkoniyati bo'yicha tasnifi taklif etiladi va talabalarda strategik lug'atdan foydalanish ko'nikmasini shakllantirish zarurati asoslanadi. Xulosalar tibbiyot yo'nalishidagi maxsus maqsadlar uchun ingliz tili (ESP) ta'limi uchun amaliy metodik asos yaratadi.
elektron terminologik lug'at, kasbiy kommunikativ kompetensiya, maxsus maqsadlar uchun ingliz tili, tibbiy terminologiya, registr, kollokatsiya, mediatsiya, strategik lug'at kompetensiyasi.
TALABALARDA O‘ZINI-O‘ZI NAZORAT QILISHNI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Mazkur tezisda oliy ta’lim muassasalari talabalarida o‘zini-o‘zi nazorat qilish kompetensiyasini rivojlantirishning pedagogik asoslari yoritilgan. Talabalarning mustaqil ta’lim faoliyatini samarali tashkil etishi, o‘z bilim va ko‘nikmalarini baholashi, o‘quv jarayonidagi faoliyatini tahlil qilishi hamda natijalarini takomillashtirishida o‘zini-o‘zi nazorat qilishning ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, mazkur kompetensiyani shakllantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, refleksiv yondashuv, mustaqil ta’lim va rivojlantiruvchi baholash usullarining o‘rni ilmiy jihatdan asoslanadi.
o‘zini-o‘zi nazorat qilish, pedagogik asoslar, oliy ta’lim, mustaqil ta’lim, refleksiya, kompetensiya, baholash, pedagogik texnologiyalar.
RAQAMLI AXBOROT MUHITIDA TALABA-YOSHLARNING TARIXIY TAFAKKURI VA MAFKURAVIY IMMUNITETINI RIVOJLANTIRISH
Ushbu tezisda raqamli axborot makonida talaba-yoshlarning tarixiy tafakkurini rivojlantirish, ularda tanqidiy fikrlashni shakllantirish hamda turli mafkuraviy tahdidlarga nisbatan mafkuraviy immunitetni mustahkamlash masalalari yoritiladi.
raqamli axborot muhiti, tarixiy tafakkur, mafkuraviy immunitet, talaba-yoshlar, media savodxonlik, tanqidiy fikrlash, axborot xavfsizligi.
INGLIZ TILINI O‘QITISHDA STEAM YONDASHUVING PEDAGOGIK ASOSLARI VA INTEGRATIV TEXNOLOGIYALARI
Ushbu maqolada STEAM metodikasi tarixi, ingliz tilini o‘qitishda STEAM yondashuvining pedagogik asoslari va uning integrativ texnologiyalar orqali amalga oshirilish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda STEAM yondashuvining ta’lim jarayonidagi ahamiyati hamda o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, tadqiqotchilik ko‘nikmalarini shakllantirish, jamoada ishlash va og‘zaki-nutqiy faollikni rivojlantirishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, ingliz tili darslarida fanlararo integratsiyani ta’minlovchi zamonaviy yondashuvlar va interfaol usullarni qo‘llash mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, STEAM yondashuvi asosida tashkil etilgan ingliz tili darslari o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi hamda ularning amaliy bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Maqola yakunida ingliz tilini o‘qitishda STEAM yondashuvini samarali joriy etish bo‘yicha o‘qituvchilar uchun metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan. Mazkur tadqiqot globallashuv davrida raqobatbardosh kadrlarni tayyorlashda ingliz tili darslarida o‘quvchilarning mustaqil izlanish hamda ijodiy yondashuvlarini tizimli rivojlantirish muammosiga bag‘ishlangan bo‘lib, kelgusi pedagogik amaliyotlar uchun mustahkam nazariy va metodik zamin yaratadi.
STEAM yondashuvi, ingliz tilini o‘qitish, fanlararo integratsiya, mustaqil fikrlash, tadqiqotchilik ko‘nikmalari, jamoaviy faoliyat, og‘zaki nutq rivoji, interfaol metodlar.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA INGLIZ TILINI O‘RGATISHDA O‘YIN TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarga ingliz tilini o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanishning ahamiyati, ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni hamda samaradorligi haqida fikr yuritilgan. O‘yin texnologiyalarini tashkil etishda bolalarning yosh va psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda qo‘llaniladigan didaktik o‘yinlar, interfaol metodlar va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining afzalliklari yoritilgan. Shuningdek, o‘yin texnologiyalaridan namunalar keltirilgan.
maktabgacha ta’lim, ingliz tili, o‘yin texnologiyalari, didaktik o‘yinlar, harakatli o‘yinlar, interfaol metodlar, lug‘at boyligi, til ko‘nikmalari, kommunikativ kompetensiya, ta’lim samaradorligi.
QIZ BOLA TARBIYASIDA OILAVIY MUHITNING O‘RNI: TO‘LIQ VA NOTOLIQ OILA TAQQOSLANISHI
Ushbu maqolada, oila jamiatning asosiy bo‘g‘ini ekanligi, farzand tarbiyasida oila muhim ahamyatga ega ekanligi. Noto‘liq oilalarda qiz farzandlarni tarbiyasi, qizlarimizni oila ostonasiga qadam qo‘yishida muhim maskan ekanligi, farzandlarimiz tarbiyasida oilaviy qadryatlarning naqadar muhimligi va uning bo‘g‘inlariga alohida to‘xtalib o‘tilgan.
oila, farzand, qizlar tarbiyasi, pedagogik va psixologik tushunchalar, qadryat, an’ana, urf-odat, milliylik.
TA'LIMNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI SHAROITIDA PEDAGOGIK FAOLIYATNI TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI
Ta'limning raqamli transformatsiyasi pedagogik faoliyat mazmuni, metodlari va tashkiliy shakllarini tubdan o'zgartirmoqda. Zamonaviy ta'lim muhitida pedagogning kasbiy faoliyati nafaqat fan mazmunini o'qitish, balki raqamli texnologiyalar asosida ta'lim jarayonini loyihalash, boshqarish va baholashni ham o'z ichiga oladi. Mazkur maqolada ta'limning raqamli transformatsiyasi sharoitida pedagogik faoliyatni takomillashtirishning dolzarb masalalari, pedagogning raqamli kompetentligini rivojlantirish zarurati hamda zamonaviy pedagogik yondashuvlarning ahamiyati ilmiy-pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilingan.
Raqamli transformatsiya, pedagogik faoliyat, raqamli pedagogika, pedagogik kompetentlik, innovatsion texnologiyalar, sun'iy intellekt, ta'lim sifati.
RAQAMLASHUV DAVRIDA BOʻLAJAK PEDAGOGLARDA DEONTOLOGIK YONDASHUVLAR ASOSIDA VIRTUAL MULOQOT KOʻNIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING DOLZARBLIGI
Raqamlashuv jarayonining tezlashuvi ta’lim muassasalarida virtual muloqotning keng tarqalishiga sabab bo‘ldi va bu yangi kommunikatsion maydon pedagoglarning kasbiy axloqiy me’yorlariga (deontologiya) muvofiq muloqot koʻnikmalarini shakllantirish zaruratini kuchaytirdi. Mazkur maqolada raqamlashuv davrida bo‘lajak pedagoglarda deontologik yondashuvlar asosida virtual muloqot koʻnikmalarini rivojlantirish masalasi nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Avvalo raqamli ta’lim va virtual muloqotning xususiyatlari, deontologiyaning pedagogik faoliyatdagi o‘rni va onlayn muhitda yuzaga keladigan axloqiy dilemmalar ko‘rib chiqiladi. Keyin deontologik tarkibiy elementlar — etik yozma va og‘zaki muloqot, maxfiylik va ma’lumotlarni himoya qilish, ruxsat va konsent, professional chegaralarni saqlash, adolat va inkluzivlik hamda javobgarlik va aniqlik — batafsil ta’riflanadi. Maqolada shuningdek pedagoglarni tayyorlash bo‘yicha metodik tavsiyalar — o‘quv dasturlariga deontologik kommunikatsiya modullarini kiritish, amaliy simulyatsiyalar va case-studylar, refleksiya va mentorlik tizimlari, portfolioga asoslangan baholash va 360° fikr yig‘ish kabi usullar taklif etiladi. Tashkiliy choralar qatorida muassasa etik kodekslari, platforma sozlamalari va monitoring mexanizmlari ham muhokama qilinadi. Amaliy misollar orqali deontologik yondashuvlarning real vaziyatlarda qo‘llanilishi ko‘rsatiladi. Maqolaning xulosasida deontologik yondashuvlar asosida virtual muloqot koʻnikmalarini shakllantirish ta’lim sifati va pedagoglarning professional obro‘sini saqlashda muhim ekani, hamda kelajak tadqiqotlari uchun samaradorlikni baholash va madaniyatlararo moslashuv sohalari tavsiya etiladi.
raqamlashuv, virtual muloqot, deontologiya, pedagogika, kasbiy axloq, onlayn etik, maxfiylik, ta’lim metodikasi, simulyatsiyalar, pedagogik kompetensiyalar.
RAQAMLI AVLODNING QADRIYATLAR TIZIMIDA MILLIY VA UMUMINSONIY TAMOYILLARNING UYG‘UNLIGI
Ushbu maqolada raqamli avlodning qadriyatlar tizimi milliy o‘zlik, tarixiy xotira, ma’naviy meros, axborot madaniyati va umuminsoniy tamoyillar kesishgan murakkab ijtimoiy-falsafiy hodisa sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli muhit yoshlar ongida identifikatsiya, ijtimoiy mas’uliyat, tolerantlik, insonparvarlik, adolat va madaniyatlararo muloqotga qanday ta’sir ko‘rsatishi ochib beriladi. Maqola milliy qadriyatlarni konservativ yopiq tizim emas, balki global axborot oqimlari bilan muloqotga kirishadigan dinamik aksiologik tuzilma sifatida talqin etadi. Shuningdek, internet, ijtimoiy tarmoqlar, raqamli ta’lim platformalari va sun’iy intellekt vositalari sharoitida yosh avlodda milliy va umuminsoniy qadriyatlar uyg‘unligini shakllantirishning metodologik, pedagogik hamda ijtimoiy mexanizmlari asoslanadi.
raqamli avlod, qadriyatlar tizimi, milliy qadriyatlar, umuminsoniy tamoyillar, aksiologiya, ma’naviy tarbiya, raqamli madaniyat, identifikatsiya, axborot etikasi, globallashuv.
FORSAYT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA TALABALARNI TARBIYAVIY FAOLIYATGA TAYYORLASH JARAYONLARI BO‘YICHA AMALGA OSHIRILGAN ILMIY TADQIQOTLAR TAHLILI
Mazkur maqolada forsayt texnologiyalarining zamonaviy ta’lim tizimidagi nazariy-metodologik asoslari, ularning pedagogik salohiyati hamda talabalarni tarbiyaviy faoliyatga tayyorlash jarayonlarini takomillashtirishdagi o‘rni kompleks ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotda forsayt yondashuvi ta’limni strategik rejalashtirish, istiqboldagi rivojlanish tendensiyalarini oldindan prognozlash, muqobil ssenariylarni modellashtirish va ta’lim jarayoniga innovatsion yondashuvlarni joriy etishning samarali vositasi sifatida yoritilgan. Xalqaro ilmiy manbalar, ilg’or xorijiy tajribalar hamda zamonaviy pedagogik tadqiqotlar asosida forsayt metodlarining tarbiyaviy faoliyatni tashkil etishdagi imkoniyatlari, ularning kompetensiyaviy yondashuv bilan uyg’unligi, talabalarda refleksiv, prognostik va loyihaviy fikrlashni rivojlantirishdagi ahamiyati asoslab berilgan. Shuningdek, forsayt texnologiyalarini ta’lim amaliyotiga tatbiq etishning samaradorligi, mavjud cheklovlari va istiqboldagi rivojlanish yo’nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari forsayt texnologiyalari ta’limni modernizatsiya qilish, tarbiyaviy jarayonlar sifatini oshirish hamda bo’lajak mutaxassislarning kasbiy-pedagogik tayyorgarligini kuchaytirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega ekanligini ko’rsatadi.
Forsayt texnologiyalari, ta’limni strategik rejalashtirish, tarbiyaviy faoliyat, kelajak ssenariylari, kompetensiyaviy yondashuv, Delphi usuli, trend tahlili, pedagogik innovatsiya
RAQAMLI DALILLARNI TO‘PLASHDA MAVJUD MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH CHORALARI
Ushbu tezisda raqamli dalillarni to‘plash jarayonida yuzaga keladigan huquqiy, texnik va tashkiliy muammolar tahlil qilinadi. Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi jinoyatchilikning raqamli muhitga ko‘chishiga olib kelmoqda, bu esa huquqni muhofaza qilish organlari oldiga raqamli izlarni topish, saqlash va ularning sud-huquq amaliyotida yaroqliligini ta’minlash bo‘yicha yangi vazifalarni qo‘ymoqda. Tadqiqotda mavjud qonunchilik bazasidagi bo‘shliqlar, malakali mutaxassislar yetishmasligi, texnik vositalarning yetarli emasligi hamda xalqaro hamkorlikdagi muammolar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ushbu muammolarni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
raqamli dalil, elektron dalil, kompyuter kriminalistikasi, jinoyat-protsessual qonunchilik, siberjinoyatchilik, dalillarni to‘plash, raqamli iz, sud ekspertizasi.
PRESUPPOZITSIYA TURLARI VA ULARNING LINGVISTIK XUSUSIYATLARI
Mazkur tezisda presuppozitsiya hodisasining lingvistik tabiati, uning turlari, semantik-pragmatik xususiyatlari tahlil qilinadi. Presuppozitsiya nutqda bevosita ifodalanmagan, ammo so‘zlovchi va tinglovchi tomonidan oldindan qabul qilinadigan yashirin axborot sifatida talqin qilinib, uning zamonaviy tilshunoslikdagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, nutqning implitsit qatlamini shakllantirishdagi roli, uning kontekst, fon bilimi va kommunikativ vaziyat bilan bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalari presuppozitsiya hodisasini chuqurroq anglash va nutq jarayonida qo‘llash imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
pragmatika, semantika, kognitiv tilshunoslik, presuppozitsiya, kommunikatsiya, yashirin ma’no.
SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA YARATILGAN INTERNET-MEMLARNING LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI (O'ZBEK VA INGLIZ TILLARI MATERIALI ASOSIDA)
Ushbu maqolada generativ sun'iy intellekt vositalari yordamida yaratilgan internet-memlarning lingvopragmatik tabiati o'zbek va ingliz tillari materiali asosida qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy e'tibori memning polikodli matn sifatidagi kommunikativ niyat va implikatura mexanizmlariga qaratilgan. Muallif sun'iy intellekt matn muallifligini insonga hamda modelga taqsimlashi natijasida yuzaga keladigan «niyat bo'shlig'i»ni ajratib ko'rsatadi va ushbu bo'shliq ingliz hamda o'zbek tillarida turlicha to'ldirilishini isbotlaydi. Ingliz tilida modellar tayyor mem qoliplarini konvensional tarzda takrorlasa, o'zbek tilida hazil ko'pincha modelning tarjima va uslub xatolaridan «tasodifan» yuzaga keladi. Shuningdek, kod almashinuvi, pretsedent hodisalar, presuppozitsiya va milliy hazil an'anasi (askiya) memning pragmatik talqiniga qanday ta'sir etishi ochib beriladi. Xulosalar qiyosiy pragmatika hamda kompyuter tilshunosligi kesishmasidagi yangi yo'nalish uchun nazariy asos yaratadi.
internet-mem, lingvopragmatika, generativ sun'iy intellekt, implikatura, polikodli matn, kod almashinuvi, pretsedent hodisa, kommunikativ niyat.
UYADOSH SO'ZLARNING LEKSIK-SEMANTIK TAHLILI
Ushbu maqolada oʻzbek tilshunosligida leksik qatlamning tizimli tabiatini belgilovchi muhim omillardan biri – uyadoshlik (giponimiya) munosabatlari va ularning leksik-semantik xususiyatlari tadqiq etilgan. Ishda muayyan bir umumiy tushuncha atrofida birlashgan leksik birliklarning oʻzaro lisoniy aloqalari, ularning mikrotizim hosil qilish qonuniyatlari hamda soʻz maʼnolarining taraqqiyoti tahlil qilinadi. Turli mavzu guruhlariga mansub (qarindoshlik, cholgʻu asboblari, ranglar) uyadosh soʻzlar misolida ularning lisoniy tabiati ilmiy jihatdan asoslab berilgan hamda ushbu munosabatlarning ona tili taʼlimidagi amaliy ahamiyati koʻrsatib oʻtilgan.
leksik tizim, uyadosh soʻzlar, giponimiya, giperonim, kohiponim, semantik maydon, arkisema, differensial sema, komponent tahlil, lisoniy munosabat.
YANGI DAVR ILM-FANI STRATEGIYASIDA INSON OMILI VA INNOVATSION TA'LIM TIZIMINING LINGVO-KOGNITIV ASOSLARI
Mazkur maqolada yangi davr ilm-fani taraqqiyotida inson omilining tutgan o'rni va uning lingvo-kognitiv salohiyatini shakllantirishda innovatsion g'oyalarning ahamiyati tadqiq etilgan. Zamonaviy dunyoda ta'lim tizimini raqamlashtirish va integratsiyalashgan yondashuvlar orqali talabalarning til o'rganish konseptual tizimlarini boyitish strategiyalari ko'rib chiqilgan. Maqolada til va tafakkur munosabati antropotsentrik paradigma asosida tahlil qilinib, amaliy lingvistika sohasidagi eng yangi metodologik yechimlar tizimlashtirilgan. Shuningdek, global o'zgarishlar sharoitida inson kapitalini innovatsion ta'limiy texnologiyalar yordamida rivojlantirish konsepsiyasi ilgari surilgan hamda ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
yangi davr ilm-fani, inson omili, innovatsion yechimlar, lingvo-kognitiv yondashuv, antropotsentrizm, til va tafakkur, ta'lim tizimi, inson kapitali.
UVAYSIYDAN XUDOYBERDIYEVAGACHA: OʼZBEK AYOL SHEʼRIYATIDA LIRIK “MEN” EVOLYUTSIYASI
Ushbu maqolada oʼzbek ayol sheʼriyatida lirik “Men”ning XIX asrdan XX asr oxirigacha boʼlgan tarixiy evolyutsiyasi tadqiq etiladi. Mumtoz davr shoiralari Uvaysiy va Nodira ijodida lirik subyekt diniy-tasavvufiy va anʼanaviy poetik shakllar doirasida oʼz ovozini ifodalagan. Sovet davri oʼzbek ayol sheʼriyatida yangi ijtimoiy mazmun va erkin shakllar paydo boʼlib, lirik “Men” asta-sekin yangilanib bordi. Mustaqillik arafasida va undan keyin esa Halima Xudoyberdiyeva ijodida ayol lirik subyekti oʼta kuchli, mustaqil va isyonkor xarakter kasb etdi. Maqola oʼzbek ayol sheʼriyatining ichki evolyutsion yoʼnalishini aniqlashga va har bir davrning oʼziga xos poetik modelini belgilashga qaratilgan.
lirik “Men”, ayol subyekti, oʼzbek sheʼriyati, Uvaysiy, Nodira, Xudoyberdiyeva, poetik evolyutsiya.
“YOUTH/YOSHLIK” KONSEPTINING INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI LEKSIK-SEMANTIK TAHLILI
Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillarida “yoshlik” konsepti leksik-semantik maydon asosida tahlil qilingan. Yoshlik har ikki tilda ham kuch-quvvat, imkoniyat va beparvolik davri sifatida talqin qilinsa-da, o‘zbek tilida u ko‘proq jamiyat va oilaviy qadriyatlar, ingliz tilida esa erkinlik va individual imkoniyatlar bilan bog‘liq. Frazeologik birliklar yoshlikning madaniy va lingvistik xususiyatlarini aks ettiradi. Natijalar madaniyatshunoslik va lingvistik tadqiqotlar uchun muhimdir.
yoshlik konsepti, leksik-semantik maydon, frazeologik birliklar, o‘zbek tili, ingliz tili, madaniy xususiyatlar, lingvistik tahlil, semantik tahlil.
ADABIY ASARLARDA YOSH AVLODNI TARBIYALASHDA SADOQAT-XIYONAT MOTIVLARINING ROLI
Ushbu maqolada adabiy asarlarda yosh avlodni tarbiyalash jarayonida sadoqat va xiyonat motivlarining badiiy-estetik hamda ijtimoiy-axloqiy ahamiyati tahlil qilinadi. Sadoqat motivi vatanparvarlik, do‘stlik, oilaviy mas’uliyat, e’tiqod va halollik kabi qadriyatlar bilan bog‘liq holda yoritilib, yoshlar ongida ijobiy axloqiy mezonlarni shakllantirishdagi o‘rni asoslab beriladi. Xiyonat motivi esa ishonchni buzish, vijdoniy inqiroz va ijtimoiy rad etilish bilan bog‘liq salbiy hodisa sifatida talqin qilinib, uning ogohlantiruvchi va didaktik funksiyasi ochib beriladi.Maqolada O‘tkir Hoshimov, Said Ahmad, Tohir Malik hamda A.S. Pushkin asarlari misolida sadoqat–xiyonat kontrasti orqali yosh o‘quvchilarda axloqiy tanlov, tanqidiy tafakkur, empatiya va ijtimoiy ongni shakllantirish masalalari tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari sadoqat va xiyonat motivlari adabiyotning nafaqat estetik, balki kuchli tarbiyaviy va pedagogik salohiyatga ega vosita ekanligini ko‘rsatadi.
Sadoqat, xiyonat, motiv, yosh avlod tarbiyasi, axloqiy tanlov, badiiy obraz, adabiy kontrast, ma’naviy qadriyatlar, ijtimoiy ong, vijdon, lingvomadaniy tafakkur, estetik tarbiya.
AHOLI DAROMADLARI HUDUDIY TABAQALANISHI VA “OʻZBEKISTON — 2030” STRATEGIYASI: STATISTIK-EKONOMETRIK TAHLIL
Ushbu tezisda Oʻzbekiston Respublikasining 14 maʼmuriy-hududiy birligi boʻyicha 2010–2025-yillarni qamrab oluvchi aholi daromadlari hududiy tabaqalanishi statistik va ekonometrik usullar yordamida tahlil qilinadi hamda olingan natijalar “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasining barqaror va inklyuziv iqtisodiy oʻsishga oid ustuvor yoʻnalishlari bilan bogʻliq holda talqin etiladi. Variatsiya koeffitsienti va Theil(L) indeksi asosidagi hisob-kitoblar hududlararo tabaqalanishning 2018–2025-yillarda sezilarli kuchayganini (mos ravishda 32,6%dan 44,9%gacha va 0,046dan 0,080gacha) koʻrsatdi. Fixed Effects panel regressiya modeli investitsiya elastikligining 0,677ga tengligini (R²=0,934) aniqladi, k-means va Ward klasterlash usullari esa Toshkent shahrini alohida “poytaxt-anomaliya” klasteri sifatida ajratdi. Tadqiqot “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasining muvozanatli hududiy rivojlanish maqsadlariga erishishga qaratilgan amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi.
aholi daromadlari, hududiy tabaqalanish, variatsiya koeffitsienti, Theil indeksi, panel regressiya, klaster tahlili, “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasi, barqaror rivojlanish.
TURISTIK XIZMATLAR BOZORINING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI VA MARKETING YONDASHUVLARI
Ushbu tezisda turistik xizmatlar bozorining hozirgi holati, rivojlanish tendensiyalari va marketing yondashuvlari tahlil qilingan. Turizm sohasida raqamli texnologiyalar, internet marketing, brending va hududiy marketing vositalaridan foydalanishning ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot davomida ichki va tashqi turizmni rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillar baholanib, xizmatlar sifatini oshirish hamda turistlar oqimini ko‘paytirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Natijalar turistik xizmatlarni samarali targ‘ib qilish va bozor raqobatbardoshligini oshirishda marketingning muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi.
turizm, turistik xizmatlar, marketing, turizm bozori, brending, raqamli marketing.
AMIR TEMUR QO‘SHINIDA HIMOYALANISH TAKTIKASI VA MUDOFAA VOSITALARI
Maqolada Amir Temur qo‘shinida qo‘llanilgan himoyalanish taktikasi, qo‘shin harakati davomida xavfsizlikni ta'minlash usullari hamda mudofaa vositalarining manbalarda yoritilishi tahlil qilinadi. Shuningdek, "Temur tuzuklari", Nizomiddin Shomiy, Sharafiddin Ali Yazdiy, G‘iyosiddin Ali, Ibn Arabshoh, Rui Gonsales de Klavixo va boshqa manbalar asosida qo‘shin mudofaasining tashkil etilishi yoritiladi.
Amir Temur, qo‘shin, mudofaa taktikasi, himoya vositalari, zirh, qalqon, dubulg‘a, soqchilik, harbiy yurish.
1965-1985 YILLARDA"OMMAVIY RADIO DAVRI" TAHLILIY YONDASHUV (FARG’ONA VODIYSI MISOLIDA)
Ushbu maqolada XX asrning ikkinchi yarmi, xususan, 1965–1985-yillarda oʻzbek xalqi ijtimoiy-madaniy hayotida oʻziga xos oʻrin tutgan “ommaviy radio davri” va uning lisoniy xususiyatlari Fargʻona vodiysi materiallari misolida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida davr radiosining ommaviy nutq madaniyatini shakllantirishdagi oʻrni, radiojurnalistika va suxandonlik maktabining adabiy til meʼyorlarini barqarorlashtirishga koʻrsatgan taʼsiri ochib beriladi. Fargʻona vodiysining oʻziga xos lisoniy muhiti, mahalliy radioeshittirishlar matni va ularning tinglovchilar ijtimoiy ongiga taʼsir koʻrsatish mexanizmlari ilmiy-tahliliy yondashuvlar asosida yoritilgan.
ommaviy radio, suxandonlik mahorati, Fargʻona vodiysi, adabiy til meʼyori, lisoniy muhit, ijtimoiy-madaniy hayot, nutq madaniyati, radio matni, ommaviy kommunikatsiya.
OʻZBEKISTONNING TABIIY TURISTIK RESURSLARI VA EKOTURIZMNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI
Mazkur maqolada Oʻzbekistonning tabiiy turistik resurslari hamda ularning ekoturizmni rivojlantirishdagi oʻrni tahlil qilingan. Mamlakatning qoʻriqlanadigan tabiiy hududlari, milliy bogʻlari, biosfera rezervatlari va noyob tabiiy obyektlarining turistik salohiyati yoritilgan.
Ekoturizm, barqaror rivojlanish, tabiiy resurslar, biologik xilma-xillik, turizm infratuzilmasi, ekologik muhofaza, milliy tabiiy meros, mahalliy aholi, turizm salohiyati, qoʻriqlanadigan tabiiy hududlar, iqtisodiy rivojlanish, ekologik madaniyat.
XORIJDAN KELTIRILGAN G’O’ZANING XINLUZHONG-52 NAVINI PARVARISHLASHDA SUG’ORISH TARTIBI, HAMDA KO’CHAT QALINLIKLARIGA BOG’LIQ XOLDA RETARDANT QO‘LLASH MUDDATI VA ME’YORLARINING BIR KO’SAKDAGI PAXTA VAZNIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada g’o’zaning xorijiy navlarini parvarishlash uchun Sug‘orish oldi tuproq namligi ChDNS ga nisbatan 70-75-65 % etib belgilib, nazariy ko’chat qalinligi 220-240 ming tup/ga qoldirilib retardantni vegetatsiya davrida 6 martda qo’llanilganda xamda sug’orish tartibi 65-70-60 % etib belgilangan fonda nazariy ko’chat qalinligi 150-160 ming tup/ga qoldirilib parvarishlan retardantni 3 martda qo’llanilganda, fonlar bo’yicha parvarishlangan variantlarga nisbatan bir dona ko’sakdagi paxta vazni 1,2-0,3 gramgacha yuqori bo’lganligi kuzatilib, paxta xosildorligi esa 9,8-28,0 s/ga gacha qo’shimcha hosil olishga erishilgan.
g‘o‘za, sug‘orish tartibi, ChDNS, nazariy ko‘chat qalinligi, retardant, bir dona ko’sakdagi paxta vazni, paxta xosili.
OLTINSIMON QORAG’ATNING YANGI NAV VA DURAGAYLARIDA FENOLOGIK FAZALARINING O’TISHINI ILMIY TAHLIL QILISH
Qishloq xo’jaligida fenologik kuzatuvlarning ahamiyati juda katta. Asosan kasallik va zararkunandalarga qarshi kurash: kimyoviy ishlov berish ko'pincha "kurtak yozilishidan oldin" yoki "gullashdan keyin" o'tkaziladi. Gullash paytida dorilash asalarilarga zarar yetkazishi mumkin. Oziqlantirish (O'g'itlash): Gullash va meva tugish davrida o'simlikka kaliy va fosfor, barg yozish davrida esa azot ko'proq kerak bo'ladi.Ayozdan himoya qilish: Bahorgi qisqa muddatli sovuqlar (ayozlar) gullash fazasiga to'g'ri kelib qolsa, hosilni nobud qilmaslik uchun tutatish yoki sun'iy yomg'irlatish choralarini ko'rishga signal bo'ladi. Quyida xozirgi kunda Toshkent viloyati sharoitida yetishtirilayotgan oltinsimon qorag’atning ayrim nav va duragaylarining fenologik fazalarining qisqacha ilmiy tahlili keltirilgan.
Fenologiya, gullash, nav, ko’rsatkich, natija, vegetatsiya.
KUNJUT (SESAMUM INDICUM L) NAV VA NAMUNALARIDA QIMMATLI XO‘JALIK BELGILARI YUQORI BO‘LGAN BIRLAMCHI MANBALAR AJRATIB OLISH
Maqolada kunjut (Sesamum indicum L) ning 100 ta nav va namunalarining qimmatli xo‘jalik belgilari andoza navlar bilan taqqoslangan holda o‘rganildi. Ilmiy tadqiqotda tanlab olingan namunalarda qo‘zoqchalar soni, qo‘zoqcha ichidagi don soni, 1000 dona don vazni xamda mahsuldorlik ko‘rsatkichlari o‘rganilgan. Ushbu maqolada qimmatli xo‘jalik belgilari yuqori bo‘lgan namunalarni tanlash ishlari keltirilgan.
kunjut, kolleksiya, namuna, nav qo‘zoqchalar soni, qo‘zoqcha ichidagi don soni, 1000 dona don vazni, mahsuldorlik.