YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR
“Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion g‘oya va yechimlar” ilmiy nashr bo‘lib, rasman 2025-yil 8-iyul kuni C-5669862 reyestr raqami bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Mazkur to‘plam "Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion gʻoya va yechimlar" mavzusidagi davriy Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasida ishtirok etgan olimlar, tadqiqotchilar va mutaxassislar tomonidan tayyorlangan ilmiy maqolalar, tezislar hamda boshqa ilmiy materiallarni o‘z ichiga oladi va muntazam nashr etib boriladi. Konferensiya tashkilotchisi Ilmiy nashr “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati. Tashkiliy qo‘mita Manzil: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com
YUQORI SINF O‘QUVCHILARIDA YOZUV KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING AMALIY-USLUBIY ASOSLARI
Mazkur maqolada yuqori sinf o‘quvchilarida yozuv kompetensiyasini takomillashtirishning amaliy-uslubiy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda yozuvni o‘qitishda jarayonli yondashuvning o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Nazariy tahlil va empirik kuzatishlar asosida yozuv kompetensiyasini rivojlantirishda bosqichma-bosqich yondashuvning samaradorligi aniqlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yozuv jarayonini rejalashtirish, qayta ko‘rib chiqish va tahrirlash bosqichlari o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashini, yozma nutqining izchilligini hamda grammatik savodxonligini oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, mazkur yondashuv o‘quvchilarning mustaqil ishlash va o‘z-o‘zini nazorat qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Maqolada yozuv kompetensiyasini takomillashtirishga qaratilgan amaliy-uslubiy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
yozuv kompetensiyasi, jarayonli yondashuv, yuqori sinf o‘quvchilari, yozuv jarayoni, metodika, tahrirlash, mantiqiy izchillik, EFL, pedagogik yondashuv.
Mulkiiyat (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TALABALARNING SOG’LOM TURMUSH TARZIDA YASHASHIGA ME’YOR VA ME’YORDAN OG’ISHNING HOLATI
Ushbu maqola zamonaviy oliy ta’lim muhitida talabalarning sog‘lom turmush tarzi (STT) ko‘rsatkichlarini me’yoriy talablar va real amaliyot o‘rtasidagi tafovutlar asosida tadqiq etadi. Tadqiqotning dolzarbligi talabalar hayotida raqamli texnologiyalar va akademik yuklamaning ortishi natijasida yuzaga kelayotgan gipodinamiya, noto‘g‘ri ovqatlanish va psixofiziologik disbalans kabi "me’yordan og‘ish" holatlari bilan belgilanadi. Maqolada kross-seksional tahlil usuli orqali talabalarning jismoniy faolligi, uyqu rejimi va zararli odatlarga moyilligi statistik ma’lumotlar asosida baholangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, aksariyat talabalar STT prinsiplari haqida nazariy bilimga ega bo‘lsalar-da, amaliyotda ijtimoiy-iqtisodiy va psixologik omillar ta’sirida me’yordan sezilarli og‘ishlar kuzatilmoqda. Maqola yakunida talabalar o‘rtasida sog‘lom xulq-atvorni modellashtirish va deviant turmush tarzining oldini olishga qaratilgan preventiv strategiyalar taklif etilgan.
sog‘lom turmush tarzi, talabalar salomatligi, me’yordan og‘ish, gipodinamiya, akademik adaptatsiya, profilaktika, psixofizik holat, sog‘liqni saqlash xulq-atvori.
healthy lifestyle, student health, deviation from the norm, hypodynamia, academic adaptation, prevention, psychophysical state, health behavior.
MILLIY QADRIYATLARNI RIVOJLANTIRISHDA INNOVASION TEXNOLOGIYALARNING AHAMIYATI
Ushbu ilmiy maqolada Mahmud Koshg’ariyning buyuk merosi bo’lmish “Devonu lug‘otit turk” asarining turkiy xalqlar og’zaki ijodini (folklorini) o’rganishdagi beqiyos o’rni va ahamiyati tadqiq qilinadi. XI asrda bitilgan ushbu asar shunchaki lug’at emas, balki o’sha davrdagi turkiy qavmlarning hayot tarzi, dunyoqarashi, e’tiqodi va badiiy tafakkurini o’zida jamlagan mukammal qomusdir. Maqolada asar asosida yuqori sinf o‘quvchilarida milliy pedagogic qadriyatlarni rivojlantirishda innovasion texnologiyalarning ahamiyatini ko’rib chiqiladi.
Mahmud Koshg’ariy, folklor, maqol, og’zaki ijod, smart learing texnologiyasi, tarix, millat.
XAVFSIZ RIVOJLANISH MUHITI” TUSHUNCHASINING PEDAGOGIK FENOMEN SIFATIDAGI TALQINI
Mazkur maqolada “xavfsiz rivojlanish muhiti” tushunchasining pedagogik fenomen sifatidagi talqini yoritiladi. Xavfsiz rivojlanish muhiti ta’lim jarayonida o‘quvchilarning jismoniy, psixologik va ijtimoiy jihatdan himoyalangan, erkin va qo‘llab-quvvatlovchi sharoitda rivojlanishini ta’minlaydigan muhim pedagogik omil sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu muhitning ta’lim sifati, o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishi hamda ijobiy psixologik iqlim shakllanishidagi o‘rni ko‘rsatib beriladi.
xavfsiz rivojlanish muhiti, pedagogik fenomen, ta’lim muhiti, psixologik xavfsizlik, shaxs rivojlanishi, ijtimoiy muhit, ta’lim sifati.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA KRITIK FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHDA INTEGRATIV YONDASHUVNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kritik fikrlashni rivojlantirishda integrativ yondashuvning ahamiyati tahlil qilinadi. Integratsiya asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, muammoli vaziyatlarni tahlil qilish, turli fanlar o‘rtasida bog‘liqlikni anglash kabi kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shuningdek, maqolada integrativ yondashuvning metodik asoslari va amaliy qo‘llash imkoniyatlari yoritilgan.
Kritik fikrlash, integrativ yondashuv, boshlang‘ich ta’lim, fanlararo integratsiya, mustaqil fikrlash, pedagogik texnologiyalar, ta’lim samaradorligi.
critical thinking, integrative approach, primary education, interdisciplinary integration, independent thinking, pedagogical technologies, learning effectiveness.
ПРИМЕНЕНИЕ ИИ В ОБУЧЕНИИ ПРЕДМЕТА ЯДЕРНАЯ МЕДИЦИНА И РАДИАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ
В данной статье рассматривается трансформация медицинского образования под влиянием генеративного искусственного интеллекта, который сегодня буквально перекраивает стандарты подготовки в области радиационной онкологии. Также анализируется, как большие языковые модели и алгоритмы машинного зрения могут не только избавить преподавателей от рутинной нагрузки, но и предоставить молодым врачам-резидентам доступ к высокоточной клинической базе в режиме реального времени. Центральное место в статье занимает эксперимент по сопоставлению навыков человека и машины: в нем сравниваются результаты сегментации МРТ-снимков, выполненной опытными онкологами и нейросетью. Полученные данные (с отклонением в пределах нескольких кубических сантиметров) подтверждают высокий потенциал ИИ в локализации опухолей, но одновременно с этим обнажают проблему «слепого доверия» технологиям. В конечном счете работа обосновывает необходимость внедрения цифровой грамотности в учебные программы как обязательного элемента безопасности пациентов и фундамента развития современной высокотехнологичной медицины.
медицинское образование, радиационная онкология, искусственный интеллект, сегментация МРТ, ChatGPT в медицине, подготовка кадров.
LINGVODIDAKTIK RESURSLAR ASOSIDA TANQIDIY FIKR YURITISHNI RIVOJLANTIRISH MODELI
Ushbu tezis “Lingvodidaktik resurslar asosida tanqidiy fikr yuritishni rivojlantirish modeli” mavzusini o‘rganadi. Tanqidiy fikr yuritish, ta’lim jarayonida muhim ko‘nikmalardan biri bo‘lib, o‘quvchilarning analitik va kreativ qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Tezisda lingvodidaktik resurslar, jumladan, matnlar, audio-vizual materiallar va interaktiv o‘yinlar orqali tanqidiy fikr yuritishni qanday qilib samarali rivojlantirish mumkinligi tahlil qilinadi. O‘qituvchilar uchun yangi metodologiyalar va strategiyalar taklif etilib, turli pedagogik yondashuvlar orqali o‘quvchilarning tanqidiy fikr yuritish qobiliyatlarini oshirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishi ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, tajribaviy natijalar asosida lingvodidaktik resurslarning ta’sirini baholash va ularni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish usullari keltiriladi.
Lingvodidaktik resurslar, tanqidiy fikr, rivojlantirish modeli, innovatsion metodlar, ta’lim jarayoni, o‘quvchilar faolligi, mantiqiy fikrlash, muammoli vaziyatlar, media, interaktiv o‘yinlar.
DAVLAT HISOBIDAN YURIDIK YORDAM OLUVCHI SUB’EKTLAR DOIRASINI KENGAYTIRISHNING INSON HUQUQLARINI HIMOYA QILISHDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasining «Davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish to‘g‘risida»gi Qonuni 9-moddasiga kiritilishi lozim bo‘lgan o‘zgartirish va qo‘shimchalarni ilmiy jihatdan tahlil qiladi. Tadqiqot davomida zo‘ravonlik qurbonlari, mehnat migrantlari, yetim bolalar, mahkumlar va keksa yoshdagi shaxslarning yuridik yordam olish imkoniyatlarini kengaytirish zarurati asoslab berilgan. Maqolada Ispaniya, Fransiya va Janubiy Koreya kabi rivojlangan davlatlar tajribasi, shuningdek, Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudi (ECHR) va BMT standartlari qiyosiy o‘rganilgan. Muallif tomonidan ijtimoiy zaif qatlamlarni byurokratik to‘siqlarsiz himoya qilish va nodavlat notijorat tashkilotlariga yuridik ko‘mak berishning huquqiy mexanizmlari taklif etilgan.
yuridik yordam, zo‘ravonlik qurbonlari, mehnat migrantlari, ijtimoiy himoya, advokatura, inson huquqlari, ECHR, BMT standartlari, ijtimoiy moslashuv, NNT.
ПОЭТИКА УМОЛЧАНИЯ И ВЫТЕСНЕНИЯ В СТРУКТУРЕ ТРАВМАТИЧЕСКОЙ ПАМЯТИ (НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА КАДЗУО ИСИГУРО «ОСТАТОК ДНЯ)
В статье рассматриваются особенности репрезентации травматической памяти в романе Кадзуо Исигуро «Остаток дня». Основное внимание уделяется стратегиям умолчания и вытеснения, через которые формируется повествование и субъективность героя. Анализ показывает, что травматический опыт в тексте не выражается напрямую, а проявляется через лакуны, смещения и нарративные разрывы. Делается вывод о том, что умолчание выступает не только художественным приёмом, но и способом существования героя в собственной памяти.
травматическая память, вытеснение, умолчание, ненадёжный рассказчик.
INGLIZ HARBIY DISKURSINING GRAMMATIK VA PRAGMATIK XUSUSIYATLARI: BUYRUQBOZLIK, RASMIYLIK VA KODLASHGAN TIL UNSURLARINING TAHLILI
Ushbu maqola ingliz harbiy diskursining grammatik va pragmatik xususiyatlarini batafsil tahlil qiladi. Harbiy nutqda buyruq gaplarning keng qo‘llanilishi, modal fe'llar orqali deontik modallikning ifodalanishi, nominal va elliptik strukturalar, majhul nisbat, murakkab gap turlari, deiksis vositalari hamda qisqartma va akronimlarning pragmatik ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Ingliz harbiy kontekstida buyruqlarning qisqaligi va aniqligi tezkor ijroni ta'minlashga, majhullik orqali obyektivlik va rasmiylikni saqlashga, "we" olmoshi bilan birdamlik g'oyasini ilgari surishga va kodlashgan til unsurlari orqali maxfiy axborot almashinuvini osonlashtirishga xizmat qilishi chuqurroq misollar asosida ko‘rsatiladi. Tahlil ingliz harbiy diskursning lingvistik avtoritet va kuch-qudrat munosabatlarini aks ettirishini ochib beradi.
Ingliz harbiy diskurs, grammatik xususiyatlar, buyruq gaplar, modal fe'llar, deontik modallik, nominal strukturalar, majhul nisbat, murakkab gaplar, deiksis, qisqartmalar, akronimlar, pragmatik ahamiyat, iyerarxiya, rasmiylik.
O’ZBEK VA INGLIZ TILIDA MILLIY-MADANIY LEKSIKA VA REALIYALARDAGI SOTSIOMADANIY KOMPONENTLARNING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillaridagi milliy-madaniy leksika hamda realiyalarda aks etgan sotsiomadaniy komponentlarning qiyosiy tahlili amalga oshiriladi. Tadqiqot jarayonida har ikki tilga xos bo‘lgan realiyalar misolida ularning semantik, lingvomadaniy va pragmatik xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, realiyalarning tarjima jarayonidagi muammolari va ularni adekvat ifodalash usullari ham ko‘rib chiqiladi. Natijada, o‘zbek va ingliz tillaridagi milliy-madaniy birliklarning o‘xshash va farqli jihatlari aniqlanadi hamda ularning til va madaniyat o‘rtasidagi bog‘liqlikni aks ettirishdagi ahamiyati ochib beriladi.
milliy-madaniy leksika, realiya, sotsiomadaniy komponent, qiyosiy tahlil, lingvomadaniyat, tarjima, semantika, pragmatika.milliy-madaniy leksika, realiya, sotsiomadaniy komponent, qiyosiy tahlil, lingvomadaniyat, tarjima, semantika, pragmatika.
OʻZBEK XALQI MENTALITETIDAGI ASOSIY QADRIYATLARNI IFODALOVCHI KONSEPTLAR
Ushbu tezisda o‘zbek xalqi mentalitetida muhim o‘rin tutuvchi asosiy qadriyatlar va ularni ifodalovchi konseptlar lingvokulturologik jihatdan tahlil qilinadi. Unda mehr-oqibat, mehmondo‘stlik, kattaga hurmat, kichikka izzat, halollik va vatanparvarlik kabi qadriyatlarning maqol va iboralarda aks etishi yoritiladi.
LEKSIKOLOGIYA TUSHUNCHASI VA UNDA SO‘ZNING MOHIYATI
Ushbu maqolada tilshunoslikning asosiy tarmog‘i xisoblangan leksikologiya tushunchasi, uning fanda tutgan o‘rni, leksikografiya, frazeologiya, semasiologiya, semantika, etimologiya, stilistika tushunchalari va leksikologiyada so‘zning mohiyati, tuzilishi haйidagi fikrlar tahlil etilgan.
leksikologiya, til, tilshunoslik, fan, leksikografiya, frazeologiya, semasiologiya, semantika, etimologiya, stilistika.
MINTAQA IQTISODIY RIVOJLANISHIDA TASHQI SAVDONING AHAMIYATI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Mazkur maqolada mintaqa iqtisodiy rivojlanishida tashqi savdoning tutgan o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida Xorazm viloyatining tashqi savdo faoliyati, eksport-import operatsiyalarining dinamikasi hamda ularning hudud iqtisodiy o‘sishiga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, viloyatda tashqi savdo aylanmasining o‘sish sur’atlari, eksport hajmining ortishi va investitsiya jarayonlarining faollashuvi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar tahlil qilindi.
tashqi savdo, eksport, import, mintaqaviy iqtisodiyot, iqtisodiy o‘sish, investitsiya, eksport salohiyati, Xorazm viloyati.
BO‘LAJAK INGLIZ TILI O‘QITUVCHILARINING TANQIDIY FIKR YURITISH KO‘NIKMALARINI BAHOLASH USULLARI
Ushbu tezisda bo‘laajak ingliz tili o‘qituvchilarining tanqidi fikr yuritish ko‘nikmalarini baholash usullari muhokama qilinadi. Tanqidiy fikrlash, o‘quvchilarni mantiqiy va analitik fikr yuritishga, ma’lumotlarni tahlil qilishga va o‘z fikrlarini asoslashga undaydi. Tezisda ingliz tili o‘qituvchilari uchun zarur bo‘lgan tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarining ahamiyati, ularni rivojlantirishning uslublari va baholash metodlari keltiriladi. Ushbu ishning maqsadi bo‘lajak o‘qituvchilarning pedagogik faoliyatida tanqidiy fikr yuritish ko‘nikmalarini samarali rivojlantirishga yordam beradigan innovatsion yondashuvlarni taklif qilishdir. Tezis ta’lim jarayonida tanqidiy fikrlashni rag‘batlantirish uchun yangi metodologik yondoshuvlarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Tanqidiy fikr, tahlil qilish ko‘nikmalari, kreativlik, interfaol metodlar, baholash usullari, metodikalar, innovatsion yondashuvlar, nazorat va baholash, amaliy mashg‘ulotlar, samaradorlik.
TALABALAR EKOLOGIK EKSKURSIYALAR ORQALI AMALIY BILIMLARNI MUSTAHKAMLASH METODIKASI
Ushbu tezis zamonaviy ta’lim jarayonida ekologik ekskursiyalarning talabalarning amaliy bilimlarini rivojlantirishdagi pedagogik ahamiyatini ilmiy jihatdan tahlil qiladi. Tadqiqot davomida ekologik ekskursiyalar nafaqat nazariy bilimlarni mustahkamlash, balki talabalarning tabiatni kuzatish, tahlil qilish va ekologik ongini shakllantirish qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qilishi aniqlangan. Tezisda ekologik ekskursiyalarni tashkil etishning metodik usullari, amaliy mashg‘ulotlarda qo‘llash strategiyalari va talabalar faoliyatini baholashning samarali mexanizmlari ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, chet el olimlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar natijalari bilan solishtiriladi va mahalliy ta’lim tizimiga moslashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Tadqiqotning nazariy va amaliy ahamiyati ekologik ongni rivojlantirish, talabalarda amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish va ta’lim jarayonini innovatsion metodlar bilan boyitishda namuna bo‘la oladi.
Ekologik ekskursiya, amaliy bilimlar, talaba faoliyati, pedagogik metodika, ekologik ong, ta’lim jarayoni, innovatsion yondashuv
КРАТКИЙ ОБЗОР ЛИТЕРАТУР ПО СОЦИОЛИНГВИСТИКЕ
Шестидесятые и семидесятые годы XX столетия ознаменовались бурным развитием социолингвистики, нового междисциплинарного направления, возникшего на стыке языкознания и ряда смежных дисциплин — социологии, социальной психологии, этнографии. Проблемам социолингвистики посвящаются многочисленные монографии, сборники статей, периодические издания, в том числе международные. Они обсуждаются на специальных семинарах, симпозиумах, конференциях, международных конгрессах лингвистов и социологов. Интерес к социолингвистической проблематике вполне закономерен. С одной стороны он обусловлен потребностями современного общества, испытывающего острую необходимость в научно-разработанных принципах языковой политики и языкового строительства, а с другой, является своеобразной реакцией на внутри лингвистическую ориентацию структурного языкознания, исключавшего из рассмотрения социальный контекст. Термин «социолингвистика», наиболее употребительный в современной науке, впервые использовал в 1952 г. Американский социолог X. Карри. Этим термином было обозначено направление, которое фактически уже существовало и свою главную цель видело в исследовании языка как социального явления.
социолингвистика, социолингвистика в Америке, языковое явление, Х.Карри, У.Брайт.
ARABIZMLARNING INGLIZ TILIDA MORFOLOGIK O‘ZLASHUV XUSUSIYATLARI
Ilmiy maqolada ingliz tiliga arab tilidan o‘zlashgan leksik birliklarning morfologik xususiyatlari, ularning til tizimiga kirib borish bosqichlari hamda integratsiyalashuv jarayoni tahlil qilinadi. Shuningdek, arabizmlarning ingliz tilidagi fonetik va morfologik moslashuvi, xususan “al-” artiklining roli ilmiy asosda yoritiladi.
arabizmlar, o‘zlashma so‘zlar, morfologiya, ingliz tili, arab tili, “al-” artikli, leksik integratsiya.
SANOAT KORXONALARINING MOLIYAVIY SAMARADORLIGINI BAHOLASHDA INTEGRAL INDEKSLARDAN FOYDALANISH
Mazkur tadqiqot sanoat korxonalarining moliyaviy samaradorligini baholashda integral indekslardan foydalanishning nazariy va metodologik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda korxonalar samaradorligini baholashda qo‘llaniladigan an’anaviy ko‘rsatkichlar tizimi tahlil qilinib, ularning cheklangan jihatlari aniqlandi. Shuningdek, bir nechta moliyaviy va iqtisodiy ko‘rsatkichlarni yagona indikatorga birlashtirish imkonini beruvchi integral indeks metodologiyasi taklif etildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, integral indekslardan foydalanish sanoat korxonalarining moliyaviy samaradorligini kompleks baholash, korxonalar o‘rtasidagi farqlarni aniqlash hamda strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu yondashuv korxonalar samaradorligini hududiy va tarmoq kesimida taqqoslash imkonini ham yaratadi.
sanoat korxonalari, moliyaviy samaradorlik, integral indeks, iqtisodiy-statistik tahlil, rentabellik ko‘rsatkichlari, kompleks baholash, samaradorlik indeksi.
MINTAQA IQTISODIY RESURSLARIDAN SAMARALI FOYDALANISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada mintaqa iqtisodiy resurslarining ahamiyati boʻyicha fikrlar bayon etilib, iqtisodiy resurslardan smarali foydalanish mexanizmlarini takomillashtirish yoʻllari tahlil qilingan va shular asosida xulosa shakllantirilgan.
KASBIY TA’LIM TIZIMIDA TARBIYAVIY FAOLIYATNI RAQAMLASHTIRISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI
Ushbu tezis kasbiy ta’lim tizimida tarbiyaviy jarayonlarni raqamlashtirishning institutsional mexanizmlarini nazariy va amaliy jihatdan tahlil qiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ta’lim muassasalarida tarbiyaviy faoliyatni samarali raqamli boshqarishning strukturalari, mexanizmlari va pedagogik xususiyatlarini aniqlashdir. Tezisda tarbiyaviy jarayonlarni raqamlashtirish orqali ta’lim muassasalarida axborot texnologiyalarining o‘rni, institutlararo hamkorlik, pedagogik monitoring tizimlari va innovatsion platformalarning samaradorligi ilmiy asosda yoritiladi.
Kasbiy ta’lim, tarbiyaviy faoliyat, raqamlashtirish, institutsional mexanizmlar, pedagogik monitoring, innovatsion texnologiyalar, ta’lim boshqaruvi, digital transformatsiya.
TANQIDIY FIKR YURITISHNI RIVOJLANTIRISHDA “PROBLEM-BASED LEARNING” YONDASHUVINI QO‘LLASH METODIKASI
Ta’lim mazmunida “tayyor bilimlarni o‘zlashtirish” o‘rniga, “amalda muammoni aniqlash, uni hal qilish strategiyalarini ishlab chiqish, muqobil yechimlarni baholash, xulosa chiqarish” kabi faoliyat turlari ustuvor bo‘lib qolmoqda. Problem-based learning (PBL) – muammoli vaziyat orqali o‘rganishni tashkil qiluvchi yondashuv – aynan shunday ko‘nikmalarni rivojlantirishda samarali ekani, bu jarayonda tanqidiy fikrni shakllantirish tushunchasi bilan chambarchas bog‘liqligi ilmiy-pedagogik jamoatchilikda e’tirof etilmoqda. Mazkur tezisda tanqidiy fikrlash hamda problem-based learning yondashuvining nazariy asoslari, ularning bir-biriga uzviy bog‘liqligi, o‘qituvchilarning kasbiy faoliyatida qanday qo‘llanilishi, xususan, bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilari uchun qanday strategik ahamiyat kasb etishi tahlil qilinadi.
Tanqidiy fikr, “PBL” yondashuvining asosiy tamoyillari, muammoni o'rganish, kontekstual o'qitish, tahlil qilish ko‘nikmalari, kreativlik, o‘zgaruvchan muhit, interfaol metodlar, axborot oqimi.
EKOTURISTIK MADANIYATNI RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK INNOVATSIYALAR VA ULARNING SAMARADORLIGI
Tezisda ekoturizm sohasida madaniyatni shakllantirish jarayonida pedagogik innovatsiyalarning o‘rni va ularning samaradorligi ilmiy tahlil qilinadi. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar, innovatsion metodologiyalar va interaktiv o‘quv texnologiyalari ekoturistik qadriyatlar va ekologik ongni rivojlantirishda qanday rol o‘ynashi keng ko‘lamda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari asosida, o‘quvchilarning ekologik madaniyati va atrof-muhitni muhofaza qilishga bo‘lgan qiziqishi pedagogik innovatsiyalar orqali sezilarli darajada oshishi mumkinligi aniqlanadi. Tezisda ilmiy metodlar, empirik kuzatishlar va zamonaviy ta’lim texnologiyalarining integratsiyasi orqali ekoturistik madaniyatni rivojlantirish strategiyalari tahlil qilinadi. Shu bilan birga, tezis ekoturizm sohasida ekologik axloq va barqaror turizmni rivojlantirishda pedagogik yondashuvlarning samaradorligini o‘rganishga qaratilgan.
Ekoturizm, ekoturistik madaniyat, pedagogik innovatsiyalar, ta’lim texnologiyalari, ekologik ong, barqaror rivojlanish, interaktiv metodlar, ta’lim samaradorligi.
SHARQ UYG‘ONISH DAVRI TA’LIM MUASSASALARIDA USTOZ–SHOGIRD INSTITUTINING TASHKILIY MODELLARI
Mazkur tezis Sharq uyg‘onish davridagi ta’lim muassasalarida ustoz–shogird institutining tashkiliy va funksional modellari tahliliga bag‘ishlangan. Tezisda ushbu davrdagi ta’lim jarayonining tarkibiy va metodologik jihatlari, ustozlik an’anasi orqali bilim va ma’naviy qadriyatlarning avloddan-avlodga o‘tish mexanizmi, hamda mazkur institutning ijtimoiy va madaniy rivojlanishdagi o‘rni ilmiy asosda ko‘rib chiqilgan. Shu bilan birga, tezisda ta’lim muassasalarida ustoz–shogird munosabatlarining strukturasi, metodika va tashkiliy jihatlari tahlil qilingan hamda ularning zamonaviy ta’lim amaliyotidagi ilmiy ahamiyati ochib berilgan. Tezis natijalari asosida ta’lim sohasida ustoz–shogird institutini rivojlantirish va innovatsion pedagogik yondashuvlarni amalda qo‘llash imkoniyatlari ta’kidlangan.
Sharq uyg‘onishi, ta’lim muassasalari, ustoz–shogird instituti, tashkiliy model, pedagogika, ma’naviy meros, bilim transmiziyasi
TA’LIMDA INKLUZIV VA KORREKTSION YONDASHUVLARNI INTEGRATSIYALASH METODIKASI
Ushbu tezis ta’lim jarayonida inkluziv va korrektsion yondashuvlarni integratsiyalash metodikasini nazariy va amaliy jihatlari bilan tahlil qiladi. Tezisda pedagogik tizimlarda individual o‘quv ehtiyojlariga moslashgan inkluziv ta’limning konseptual asoslari hamda korrektsion pedagogika usullarini uyg‘unlashtirishning metodologik strategiyalari o‘rganilgan. Shuningdek, maktab va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning ijtimoiy va kognitiv rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, o‘quv jarayonining shaffof va adolatli bo‘lishini ta’minlashda integratsiyalashgan yondashuvlarning samaradorligi nazariy jihatdan baholangan. Tezisda chet ellik va mahalliy tadqiqotchilar tajribasi asosida inkluziv va korrektsion pedagogik yondashuvlarning metodik integratsiyasi bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Inkluziv ta’lim, korrektsion pedagogika, ta’lim metodikasi, integratsiyalash, individual yondashuv, o‘quvchilarning rivojlanishi.
MINTAQA RAQOBATBARDOSHLIGIGA EKSPORT DIVERSIFIKATSIYASINING TA’SIRI
Ushbu tezisda eksport diversifikatsiyasining mintaqa raqobatbardoshligini oshirishdagi o‘rni Xorazm viloyati qishloq xo‘jaligi misolida tadqiq etiladi. Ishda mintaqaning eksport salohiyati, mahsulot tarkibini xomashyodan tayyor mahsulotga o‘tkazishning iqtisodiy samaradorligi va tashqi bozorlardagi raqobatbardoshlik omillari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida Xorazm viloyati agrosanoat majmuasida eksport savatini diversifikatsiya qilish bo‘yicha strategik takliflar ishlab chiqilgan
This thesis examines the role of export diversification in enhancing regional competitiveness, using the agriculture of the Khorezm region as a case study. The paper analyzes the region's export potential, the economic efficiency of shifting product structures from raw materials to finished goods, and competitiveness factors in foreign markets. Based on the research results, strategic proposals for diversifying the export basket in the agro-industrial complex of the Khorezm region have been developed.
ПАЛЕОЭКОНОМИКА ЧИРИКРАБАТСКОЙ КУЛЬТУРЫ В НИЗОВЬЯХ СЫРДАРЬИ (IV–II ВВ. ДО Н.Э.)
Чирикрабатская культура формировалась под влиянием внешних культурных импульсов, способствовавших переходу к оседло-земледельческому хозяйству в низовьях Сырдарьи, при этом массовых миграций не фиксируется, прослеживается преемственность с ранними культурами Саков. Хозяйство было многоотраслевым: ведущую роль играло ирригационное земледелие, дополненное сезонным скотоводством. Археологические и палеоботанические данные подтверждают возделывание проса, сорго, бобовых и злаковых культур. Развито ремесленное производство, включая бронзолитейное дело, ткачество и специализированное керамическое производство в поселении Бабиш-мулла 7. Сложная гидротехника, крупные городища и пограничные укрепления свидетельствуют о ранней государственности. Активные межрегиональные связи фиксируются через хорезмийские, индийские и эллинистические находки. Палеоэкономическая система Чирикрабатской культуры представляла собой интегрированную модель земледелия, скотоводства и ремесел, играя ключевую роль в культурном и экономическом пространстве Центральной Азии в II–I тыс. до н.э
Чирик-рабат, ирригация, культура, Сырдарья, ремесло.
AXBOROT MUHITIDA BO‘LAJAK INGLIZ TILI O‘QITUVCHILARI UCHUN TANQIDIY FIKRNI SHAKLLANTIRUVCHI ENG SAMARALI INTERFAOL METODLAR
Ushbu tezisda, Axborot muhitida bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilari uchun tanqidiy fikrni shakllantiruvchi eng samarali interfaol metodlar tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim tizimida axborot texnologiyalarining keng qo‘llanilishi, o‘quv jarayonini yanada interfaol va samarali qilish imkoniyatini yaratmoqda. Tanqidiy fikrlash, o‘quvchilarning analitik qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu metodlar orasida guruhli munozaralar, loyiha asosidagi o‘qitish va simulyatsiyalar kabilar alohida ahamiyatga ega. Shuningdek, interfaol metodlarning ta’siri misollar bilan ko‘rsatilib, ularning ingliz tilini o‘qitishda qanday qilib tanqidiy fikrni shakllantirishga yordam berishi haqida ma’lumotlar beriladi. O‘qituvchilar uchun yangi yondashuvlarni qo‘llash orqali ta’lim jarayonini sifatli darajaga olib chiqish va talabalarni faol ishtirok etishga undash mumkinligi ko‘rsatiladi. Tezisning asosiy maqsadi, bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarining pedagogik kompetensiyalarini oshirishdir.
Axborot muhiti, tanqidiy fikr, interfaol metodlar, munozara, kreativlik, analitik fikrlash, tahlil qilish, resurslar, o‘z-o‘zini baholash, qobiliyat, o‘qitish usullari.
INGLIZ TILI DARSLARIDA TANQIDIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHNING DIDAKTIK TAMOYILLARI: TEXNOLOGIK YONDASHUV ASOSIDA ILMIY-METODOLOGIK TAHLIL
Mazkur maqolada ingliz tili darslarida o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning didaktik asoslari texnologik yondashuv kontekstida tahlil qilinadi. Tadqiqot 13.00.01 – Pedagogika nazariyasi va tarixi ixtisosligi doirasida olib borilgan bo‘lib, konstruktivistik, kompetensiyaviy va refleksiv yondashuvlarning integratsiyasi asosida metodik model taklif etiladi. Tajriba-sinov natijalari o‘quvchilarning tahliliy, interpretativ va baholovchi kompetensiyalarida ijobiy dinamikani ko‘rsatdi.
tanqidiy fikrlash, pedagogik texnologiya, didaktik tamoyil, ingliz tili ta’limi, refleksiya, kompetensiyaviy yondashuv.
EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYA ASOSIDA TALABALARIDA EKOTURISTIK MADANIYATNI RIVOJLANTIRISHNING INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARI
Ushbu tezis ekologik ta’lim va tarbiya tizimida ekoturistik madaniyatni shakllantirishning zamonaviy pedagogik yondashuvlari va innovatsion texnologiyalarini o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqot davomida talabalar orasida atrof-muhitni asrashga, barqaror turizm tamoyillarini tushunishga va amaliy ekoturistik faoliyatga jalb qilishning samarali metodlari tahlil qilindi. Tezisda innovatsion pedagogik texnologiyalar, jumladan interaktiv o‘quv mashg‘ulotlari, loyihaviy metodlar, virtual va aralash turizm simulyatsiyalari orqali ekologik ongni rivojlantirishning samaradorligi ilmiy jihatdan yoritildi.
ekologik ta’lim, ekoturistik madaniyat, innovatsion pedagogik texnologiyalar, talabalar, barqaror turizm, ekologik ong, interaktiv metodlar.