YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR
“Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion g‘oya va yechimlar” ilmiy nashr bo‘lib, rasman 2025-yil 8-iyul kuni C-5669862 reyestr raqami bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Mazkur to‘plam "Yangi davr ilm-fani: inson uchun innovatsion gʻoya va yechimlar" mavzusidagi davriy Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasida ishtirok etgan olimlar, tadqiqotchilar va mutaxassislar tomonidan tayyorlangan ilmiy maqolalar, tezislar hamda boshqa ilmiy materiallarni o‘z ichiga oladi va muntazam nashr etib boriladi. Konferensiya tashkilotchisi Ilmiy nashr “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati. Tashkiliy qo‘mita Manzil: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com
XALQARO PEDAGOGIK ATAMALARNI O‘QITISHDA KOMPETENSIYAVIY YONDASHUVNING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada xalqaro pedagogik atamalarni o‘qitishda kompetensiyaviy yondashuvning nazariy asoslari tahlil qilinib, talabalarda terminologik kompetensiyani shakllantirishning samarali usullari yoritilgan.
kompetensiyaviy yondashuv, pedagogik atamalar, terminologik kompetensiya, kognitiv faoliyat, refleksiya, innovatsion ta’lim.
Mulkiiyat (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
INKLYUZIV TA’LIM SHAROITIDA BO‘LAJAK MAXSUS PEDAGOGLARNING USLUBIY KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Ushbu tezisda inklyuziv ta’lim sharoitida bo‘lajak maxsus pedagoglarning uslubiy kompetensiyasini rivojlantirish metodikasi yoritiladi. Inklyuziv ta’lim maxsus pedagogdan nafaqat nazariy bilim, balki turli rivojlanish xususiyatlariga ega bolalar bilan ishlash, individual ta’lim yo‘nalishini loyihalash, korreksion-rivojlantiruvchi mashg‘ulotlarni tashkil etish va pedagogik jarayonni moslashtirish ko‘nikmalarini talab qiladi. Shu sababli bo‘lajak maxsus pedagoglarda uslubiy kompetensiyani rivojlantirish kasbiy tayyorgarlikning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Tezisda kompetensiyaviy, shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va refleksiv yondashuvlar asosida uslubiy kompetensiyani shakllantirish shartlari tahlil qilinadi. Shuningdek, amaliy mashg‘ulotlar, keys tahlili, pedagogik kuzatuv, individual ta’lim dasturini loyihalash, differensial topshiriqlar va refleksiv baholashning metodik ahamiyati asoslanadi.
inklyuziv ta’lim, maxsus pedagog, uslubiy kompetensiya, metodika, individual yondashuv, korreksion ta’lim, pedagogik diagnostika, refleksiya.
TALABALARDA ILMIY DALILASH VA LOGIK ARGUMENTATSIYA QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur tezis talabalarda ilmiy dalilash va logik argumentatsiya qobiliyatlarini shakllantirishning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur tahlil qiladi. Tadqiqot zamonaviy pedagogik yondashuvlar, kognitiv rivojlanish konsepsiyalari va ta’lim texnologiyalari asosida olib borildi. Tezisda ilmiy fikrlashni rivojlantirish jarayonida argumentatsiya ko‘nikmalarining ahamiyati, mantiqiy tafakkurning strukturasi va epistemologik asoslari ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, talabalarda bahs-munozara, kritikal tahlil va faktlar asosida xulosa chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirishning samarali metodik usullari tavsiflanadi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim jarayonida talabalarning mustaqil va tizimli fikrlashini kuchaytirishga yo‘naltirilgan amaliy tavsiyalarni taqdim etadi.
ilmiy dalilash, logik argumentatsiya, talaba, pedagogik texnologiya, kritikal fikrlash, epistemologiya, ta’lim metodikasi.
GEYMIFIKATSIYA TEXNOLOGIYASI ASOSIDA BO‘LAJAK MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYACHILARINING KASBIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH ZARURATI VA UNING ILMIY-METODIK ASOSLARI
Ushbu maqolada bo‘lajak maktabgacha ta’lim tarbiyachilarining kasbiy kompetentligini zamonaviy pedagogik texnologiyalar, xususan, geymifikatsiya asosida rivojlantirish zarurati ilmiy-nazariy jihatdan asoslanadi. Maktabgacha ta’lim sohasida kompetensiyaviy yondashuv talablaridan kelib chiqib, tarbiyachining metodik, kommunikativ, psixologik hamda kreativ tayyorgarligini kuchaytirish muammolari yoritiladi. Geymifikatsiya texnologiyasining ta’lim jarayonida motivatsiya, refleksiya va amaliy faoliyatni faollashtirishga xizmat qiluvchi metodik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, bo‘lajak tarbiyachilarning kasbiy kompetentligini shakllantirishda o‘yin mexanizmlari integratsiyasiga tayanuvchi ilmiy-metodik yondashuvlar hamda amaliy tatbiq mexanizmlari tavsiflanadi. Tadqiqot natijalari geymifikatsiyalashgan ta’lim muhitining tarbiyachi kasbiy tayyorgarligini bosqichma-bosqich rivojlantirishdagi samaradorligini asoslaydi.
geymifikatsiya, maktabgacha ta’lim, bo‘lajak tarbiyachi, kasbiy kompetentlik, innovatsion texnologiya, motivatsiya, reflektiv faoliyat, metodik model.
KIBERJINOYATLARNI TERGOV QILISHDA RAQAMLI DALILLARNI AUTENTIFIKATSIYA QILISHNING HUQUQIY MUAMMOLARI
Mazkur maqolada kiberjinoyatlarni tergov qilish jarayonida raqamli dalillarni autentifikatsiya qilishning huquqiy va kriminalistik muammolari qiyosiy-huquqiy tahlil asosida o‘rganiladi. Tadqiqotda AQSH dalillar huquqidagi Federal Rules of Evidence qoidalari, Daubert va Frye standartlari, Yevropa elektron dalillar modeli, Budapesht konvensiyasining protsessual yondashuvi hamda O‘zbekiston milliy amaliyoti o‘zaro solishtiriladi. Maqolada autentifikatsiya raqamli dalilning manbasi, yaxlitligi, o‘zgarmaganligi va jinoyat hodisasi bilan aloqadorligini tasdiqlovchi davomli protsessual-texnik jarayon sifatida talqin qilinadi. Raqamli dalillarning oson manipulyatsiyaga uchrashi, RAM kabi vaqtinchalik ma’lumotlarni asl nusxa bilan solishtirish qiyinligi, texnik vositalar xatosi va shaxsga bog‘lashdagi murakkabliklar tahlil qilinadi. Yakunda O‘zbekiston amaliyoti uchun raqamli dalillarni autentifikatsiya qilish bo‘yicha yagona metodik standart, hash, forensic imaging va chain of custody mexanizmlarini mustahkamlash zarurligi asoslanadi.
raqamli dalillar, autentifikatsiya, kiberjinoyat, chain of custody, forensic imaging, hashing, Daubert standarti, Budapesht konvensiyasi.
O‘ZBEK VA INGLIZ HUQUQIY DISKURSIDA MODALLIK IFODASI: QIYOSIY-LINGVISTIK TAHLIL
Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz huquqiy diskursida modallik kategoriyasining ifodalanish xususiyatlari qiyosiy-lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Huquqiy matnlarda normativlik, majburiylik, ruxsat, taqiq va ehtimollik kabi modal ma’nolarni ifodalovchi til birliklari o‘rganildi. Tadqiqot davomida o‘zbek va ingliz huquqiy matnlarida qo‘llaniladigan modal fe’llar, sintaktik konstruksiyalar hamda normativ formulalarning funksional xususiyatlari tahlil qilindi. Shuningdek, Common Law va Romano-German huquq tizimlari o‘rtasidagi farqlar modallik ifodasiga qanday ta’sir ko‘rsatishi yoritildi. Tadqiqot natijalari huquqiy tarjima jarayonida modal birliklarning adekvat talqin qilinishi muhimligini ko‘rsatadi.
modallik, huquqiy diskurs, modal fe’llar, normativlik, huquqiy tarjima, lingvistik pragmatika, huquqiy matn.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KIYIM-KECHAK LEKSIKASINING LINGVOMADANIY TAHLILI
Ushbu tezisda ingliz va o‘zbek tillarida kiyim-kechak leksikasining lingvomadaniy xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Kiyim nomlari nafaqat maishiy ehtiyojni bildiruvchi oddiy leksik birliklar, balki xalqning turmush tarzi, estetik qarashi, ijtimoiy maqomi, milliy mentaliteti va qadriyatlar tizimini aks ettiruvchi madaniy belgilar sifatida talqin etiladi. Tadqiqotda ingliz va o‘zbek tillaridagi an’anaviy, zamonaviy, genderga oid hamda ijtimoiy-maqomiy kiyim birliklarining semantik va lingvomadaniy jihatlari ochib beriladi.
kiyim-kechak leksikasi, lingvomadaniyat, milliy mentalitet, ingliz tili, o‘zbek tili, madaniy kod, semantika, konsept, an’anaviy kiyim, qiyosiy tahlil.
DARI TILIDAGI GAZETA MATNLARIDA SIYOSIY EVFEMIZMLARNING FUNKTSIONAL JIHATLARI
Bugungi globallashuv sharoitida siyosiy mavzulardagi keskin yoki haqoratli tuyuladigan so‘zlarni nisbatan yumshoqroq so‘zlar bilan almashtirishga ehtiyoj ortmoqda. Bunday yondashuv, avvalo, OAVda keng miqyosda qo‘llaniladi: muhim siyosiy, ijtimoiy voqealar va ma‘lumotlar neytral va “g‘iloflangan” tarzda yoritiladi. Qolaversa, har qanday jamiyatda fuqarolar yangiliklardan xabardor bo‘lish istagida eng ko‘p OAVga murojaat qiladi. Maqolada dariy tili gazeta matnlarida siyosiy evfemizmlar, politkorrekt so‘zlardan foydalanish zarurati va mavzu guruhlari tahlil qilinadi.
evfemizatsiya, siyosiy evfemizm, siyosiy kommunikatsiya tili
ЦИФРОВИЗАЦИЯ КАК ФАКТОР УСКОРЕНИЯ ПРОГРЕССА ПО ЦЕЛЯМ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ: ОПЫТ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматривается, как цифровые реформы последних лет влияют на достижение Целей устойчивого развития в Узбекистане. Опираясь на данные международных организаций автор анализирует конкретные результаты цифровизации в социальной сфере, энергетике, образовании и государственном управлении. Отдельное внимание уделяется региональному измерению: значительный разрыв между лидирующими и отстающими регионами показывает, что национальные агрегированные показатели нередко скрывают реальную неравномерность прогресса по ЦУР.
цифровая трансформация, ЦУР, Узбекистан, электронное правительство, устойчивое развитие, региональное неравенство, цифровая экономика, EGDI (Индекс развития электронного правительства)
AMUDARYO HAVZASIDA IJTIMOIY TARIX VA EKOLOGIK O‘ZGARISHLARNING O‘ZARO TA’SIRI: EFTALIYLAR DAVRI ANTROPOGEN LANDSHAFTLARI VA SOTSIO-EKOLOGIK MOSLASHUV (V–VI ASRLAR)
Ushbu maqolada Amudaryo havzasida so‘nggi antik va ilk o‘rta asrlar (V–VI asrlar) oralig‘ida yuz bergan sotsio-ekologik transformatsiyalar Eftaliylar davlati misolida tahlil qilingan. Mintaqada Eftaliylar hukmronligining o‘rnatilishi va shaharsozlikdagi qasr-ko‘shklar (ruralizatsiya) fenomenining vujudga kelishi an’anaviy tarixshunoslikda ta’kidlanganidek “varvarlar istilosi” yoki “feodalizmga o‘tish” bilan emas, balki “So‘nggi Antik davr Kichik muzligi” (LALIA, 536–660 yillar) keltirib chiqargan paleoiqlim inqirozi va Amudaryo gidrologik rejimining keskin o‘zgarishi bilan izohlanadi. B. Andrianov, E. Rtveladze, B. Litvinskiy va U. Büntgen kabi yirik olimlarning arxeologik, numizmatik va iqlimiy ma’lumotlari asosida Eftaliylar qurg‘oqchilik sharoitida vayronkor emas, balki vohalardagi o‘troq dehqonchilik tizimi bilan iqtisodiy simbiozga asoslangan moslashuvchan boshqaruv modelini yaratgan.
Amudaryo havzasi, sotsio-ekologik moslashuv, Eftaliylar, LALIA (iqlim inqirozi), antropogen landshaft, markazsizlashuv, qasr-ko‘shklar, arxeologik stratigrafiya.
“XORAZM HAQIQATI” GAZETASIDA QISHLOQ MEHNAT AHLINING URUSH YILLARIDAGI HAYOTI VA JASORATI MAVZUSINING YORITILISHI
Ushbu tadqiqot ishida Ikkinchi jahon urushi yillarida (1941–1945) Xorazm viloyati qishloq mehnat ahlining front ortidagi mashaqqatli hayoti, fidokorona mehnati va ko'rsatgan jasoratining “Xorazm haqiqati” gazetasi sahifalarida aks ettirilishi yoritilgan. Urush davri matbuotining xalqni safarbar etishdagi mafkuraviy roli, maqola va xabarlarda qishloq xo'jaligi xodimlarining erishgan natijalari hamda vatanparvarlik harakatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda davriy matbuot materiallari asosiy tarixiy manba sifatida o'rganilib, urush yillari kundalik hayoti va iqtisodiy qiyinchiliklarni bartaraf etish xususiyatlari ochib berilgan.
“Xorazm haqiqati” gazetasi, front orti, qishloq mehnat ahli, Ikkinchi jahon urushi, vatanparvarlik, matbuot, iqtisodiy safarbarlik.
OROL FOJIASI – GLOBAL EKOLOGIK MUAMMO SIFATIDA
Mazkur maqolada XX asrning eng yirik antropogen ekologik fojialaridan biri – Orol dengizi qurishining tarixiy ildizlari, kelib chiqish sabablari hamda uning ekologik, ijtimoiy-iqtisodiy, demografik va geosiyosiy oqibatlari tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. So'nggi yillardagi xalqaro tadqiqot natijalari, BMT, YUNESKO, UNDP va YEvropa Geofanlari Ittifoqi (EGU) hisobotlariga tayangan holda Orolqum cho'lidan tarqalayotgan tuzli-changli aerozollarning Markaziy Osiyo, Yevropa va hatto Himolay muzliklariga ta'siri ko'rsatib o'tiladi. Maqolada O'zbekistonda amalga oshirilayotgan ekologik tiklash dasturlari, BMT Bosh Assambleyasining 2021-yil 18-maydagi maxsus rezolyutsiyasi va "O'zbekiston – 2030" strategiyasi doirasidagi tashabbuslar baholanadi. Mualliflar Orol muammosini bugungi kunda mintaqaviy doiradan chiqib, sayyoraviy miqyosdagi ekologik tahdidga aylangan global muammo sifatida e'tirof etilishi zarurligini ilmiy dalillar bilan asoslab beradi.
Orol dengizi, Orolqum, ekologik inqiroz, antropogen fojia, cho'llashuv, tuz-chang bo'ronlari, iqlim o'zgarishi, transchegaraviy ifloslanish, barqaror rivojlanish, xalqaro hamkorlik, Qoraqalpog'iston, BMT rezolyutsiyasi.
XORAZM TANBUR CHIZIGʻI — SHARQ MUSIQA MADANIYATIDA NOYOB NOTA YOZUVI TIZIMI VA UNING TARIXIY AHAMIYATI
Maqolada XIX asrning ikkinchi yarmida Xiva xonligida Komil Xorazmiy (1825–1899) tomonidan ixtiro qilingan va uning oʻgʻli Muhammad Rasul Mirzo tomonidan takomillashtirilgan «Tanbur chizigʻi» nota yozuvi tizimi tahlil qilinadi. Bu tabulatura turidagi notalash tizimining tuzilishi, tanburning 17 ta pardasi va ochiq simiga moʻljallangan 18 gorizontal chiziqdan iborat oʻziga xos arxitekturasi, doira usullarini ifodalashning grafik usullari, sheʼriy matnlar bilan integratsiyasi koʻrib chiqiladi. Tadqiqotda Mulla Bekjon Rahmon oʻgʻli va Muhammad Yusuf Devonzodaning 1925-yilda chop etilgan «Xorazm musiqiy tarixchasi» asari asosiy birlamchi manba sifatida qoʻllaniladi. «Tanbur chizigʻi»ning Xorazm olti yarim maqomini ogʻzaki anʼanadan yozma anʼanaga oʻtkazishdagi ahamiyati, V.M. Belyaev, V.A. Uspenskiy, I. Rajabov, O. Matyoqubov singari musiqashunos olimlar tomonidan oʻrganilishi va hozirgi kunda nomoddiy madaniy meros sifatidagi qadr-qimmati yoritiladi.
Xorazm tanbur chizigʻi, Komil Xorazmiy, Muhammad Rasul Mirzo, olti yarim maqom, tabulatura, nota yozuvi, ogʻzaki anʼana, Mulla Bekjon, musiqashunoslik.
YANGI O‘ZBEKISTON VA YUNESKO: MADANIY MEROS, TA’LIM VA BARQAROR RIVOJLANISH SOHASIDAGI STRATEGIK HAMKORLIK
ushbu maqolada Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi doirasida xalqaro tashkilotlar bilan, xususan, YUNESKO bilan strategik hamkorligining konseptual, huquqiy va amaliy asoslari ilmiy-tahliliy nuqtai nazardan yoritilgan. Tadqiqotda madaniy va tabiiy meros obyektlarini muhofaza qilish, nomoddiy madaniy meros elementlarini xalqaro ro‘yxatga kiritish, ta’lim sohasidagi islohotlar va YUNESKO kafedralari faoliyati, shuningdek, mamlakatning “yumshoq kuch” (soft power) salohiyatini kuchaytirish mexanizmlari qiyosiy-statistik va hujjatli tahlil usullari yordamida baholangan. Samarqandda o‘tkazilgan YUNESKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasi va “Samarqand ruhi” doirasida ilgari surilgan global tashabbuslar maqolaning markaziy qismida ko‘rib chiqilgan. Muallif tomonidan hududlar kesimida loyihalarni mutanosib taqsimlash va monitoring tizimini takomillashtirishga oid amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Yangi O‘zbekiston, YUNESKO, madaniy diplomatiya, madaniy meros, ta’lim islohotlari, yumshoq kuch, barqaror rivojlanish.
XORIJ TARIXSHUNOSLIGIDA AFRIG‘IYLAR SULOLASINING KELIB CHIQISHI MASALASI: YONDASHUVLAR VA QARASHLAR
Maqolada xorij tarixshunosligida Afrig‘iylar sulolasining kelib chiqishi masalasi yuzasidan shakllangan asosiy yondashuv va qarashlar tahlil qilingan. Tadqiqotda xorij tarixshunosligida sulolaning kelib chiqishi bo‘yicha uch asosiy yondashuv — eroniy nazariya, turkiy nazariya va skeptik yondashuv — ajratib ko‘rsatilgan hamda har birining metodologik asoslari, dalillari va kamchiliklari ochib berilgan. “Afrig‘” atamasining etimologiyasi bo‘yicha B. G‘arib, P. Azkoyiy, J. Hiraviy, J. Mufrad kabi eronlik olimlarning qarashlari qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida sulolani poli-etnik xarakterdagi siyosiy tuzilma sifatida qarash maqsadga muvofiqligi xulosasiga kelingan.
Afrig‘iylar sulolasi, Xorazm, xorij tarixshunosligi, etnogenez, Beruniy, eroniy nazariya, turkiy nazariya, oli Iroq, poli-etnik sulola, ilk o‘rta asrlar.
XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARIDA XIVA XONLIGINING MADANIY MUHITI VA KOMIL XORAZMIY FENOMENI
Ushbu tezisda XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida Xiva xonligida ro'y bergan madaniy yuksalish jarayonlari hamda ushbu jarayonlarda davlat arbobi, shoir, musiqashunos va xattot Komil Xorazmiy (Pahlavonniyoz Muhammad)ning tutgan o'rni tarixiy-tahliliy uslubda tadqiq etilgan. Tadqiqotda mualifning biografiyasiga oid arxiv hujjatlari, Ogahiy, Bayoniy va Laffasiy kabi zamondoshlarining asarlari, shuningdek, Komil Xorazmiyning o'z merosi qiyosiy-tarixiy va manbashunoslik metodlari yordamida o'rganildi. Tahlil natijalari shuni ko'rsatdiki, Komil Xorazmiy faqatgina ijodkor sifatida emas, balki Muhammad Rahimxon Soniy – Feruz saroyida shakllangan adabiy-madaniy muhitning markaziy sxhsi sifatida ham namoyon bo'lgan. Uning tomonidan ixtiro qilingan «Tanbur chizig'i» nota tizimi Xorazm maqom san'atining yo'q bo'lib ketishini oldini olishda, o'g'li Mirzo Muhammad Rasul tomonidan davom ettirilgan ushbu an'ana esa Xorazm shashmaqom maktabining bugungi kungacha asl holida saqlanishida hal qiluvchi ahamiyat kasb etgan.
Xiva xonligi, Komil Xorazmiy, Pahlavonniyoz Muhammad, Muhammad Rahimxon Soniy – Feruz, «Tanbur chizig'i», Xorazm shashmaqomi, Gandimiyon shartnomasi, Mirzo Muhammad Rasul, ma'rifatparvarlik.
BUXORO SHAHRINING TURAR-JOY MAHALLALARI, AHOLISI SONI VA ETNIK TARKIBI (XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARI)
Ushbu tezis XIX–XX asrlar boshlarida Buxoroda yashagan o‘zbek urug‘larining tarixiy-etnografik tavsifiga va ularning shahar hayotidagi ijtimoiy, siyosiy hamda madaniy o‘rniga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi — inqilobdan oldingi davrda Buxoro turar-joy mahallalari (guzarlar) tizimi orqali o‘zbek urug‘larining shakllanishi, ijtimoiy tuzilishi va etnik jarayonlarini o‘rganishdan iboratdir. Tahlilning ilmiy asosini O.A. Suxarevaning fundamental etnografik tadqiqotlari tashkil etadi. Olimaning ishlarida arxiv hujjatlari, dala kuzatuvlari, statistik materiallar va rus hamda yevropalik sayyohlarning yozma manbalari birgalikda ishlatilgan. Bu manbalar orqali Buxoro o‘zbeklarining etnik tarixi, mahallaviy hayoti va ko‘p millatli shahar muhitidagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritilgan. Natijada Buxoro shahrining mahallaviy tuzilishi va aholisining etnik tarkibi o‘sha davrning ijtimoiy-madaniy xususiyatlarini aks ettiruvchi muhim omil ekanligi ko‘rsatildi. Olingan xulosalar Markaziy Osiyo shaharlarining ichki ijtimoiy tuzilishi va etnogenetik jarayonlarini chuqurroq tushunishga yordam beradi.
Buxoro shahri, turar-joy mahallalari, guzar, etnik tarkib, o‘zbek urug‘lari, Markaziy Osiyo, XIX–XX asr, etnografiya, shahar aholisi, ijtimoiy tuzilish.
QAROR QABUL QILISH LAVOZIMLARIDAGI AYOLLAR: AYOLLAR YETAKCHILIGI BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRADIMI?
Mazkur maqolada ayollarning qaror qabul qilishdagi ishtiroki boshqaruv samaradorligiga ta’siri O‘zbekiston misolida tahlil qilinadi. Tadqiqot ilmiy manbalar, qonunchilik islohotlari va statistik ma’lumotlarga asoslanadi. Natijalar ayollar vakilligining ortishi ijtimoiy siyosat, shaffoflik va davlat boshqaruvi islohotlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi.
Ayollar yetakchiligi; qaror qabul qilish; boshqaruv samaradorligi; gender tengligi; davlat boshqaruvi; siyosiy ishtirok; O‘zbekiston; parlamentdagi ayollar; boshqaruv islohotlari; ijtimoiy siyosat.
LOYIHA TA’LIM TEXNOLOGIYASI ASOSIDA TALABALARNING MUSTAQIL BILIM OLISH MOTIVATSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI
Ushbu tezisda loyiha ta’lim texnologiyasi asosida talabalarning mustaqil bilim olish motivatsiyasini rivojlantirishning pedagogik imkoniyatlari yoritiladi. Zamonaviy oliy ta’lim sharoitida talabaning faqat tayyor bilimlarni o‘zlashtirishi yetarli emas, balki mustaqil izlanish, axborotni tanlash, tahlil qilish, amaliy muammolarga yechim topish va o‘z-o‘zini rivojlantirishga intilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Loyiha ta’lim texnologiyasi talabaning bilish faoliyatini faollashtiradi, o‘quv jarayonini amaliy natijaga yo‘naltiradi va mustaqil ta’limga bo‘lgan ichki ehtiyojni kuchaytiradi. Tezisda loyiha faoliyatining motivatsion, didaktik, kommunikativ va refleksiv imkoniyatlari tahlil qilinib, uning talabalarda mas’uliyatli, faol va ijodiy o‘quv pozitsiyasini shakllantirishdagi ahamiyati asoslanadi.
loyiha ta’lim texnologiyasi, mustaqil ta’lim, motivatsiya, talaba, bilish faolligi, pedagogik imkoniyat, refleksiya, ijodiy faoliyat, o‘z-o‘zini rivojlantirish.
BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNING MAHORATINI VIRTUAL O‘YIN VA SIMULYATSIYALAR YORDAMIDA RIVOJLANTIRISH
Ushbu maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy mahoratini virtual o‘yinlar va simulyatsiya texnologiyalari asosida rivojlantirishning nazariy va metodik asoslari yoritilgan. Tadqiqotda virtual ta’lim muhitining didaktik imkoniyatlari, o‘yinlashtirish (gamifikatsiya) elementlarining pedagogik samaradorligi hamda simulyatsiyalar orqali amaliy kompetensiyalarni shakllantirish mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, virtual o‘yin va simulyatsiyalar asosida o‘qituvchilarni tayyorlashning bosqichlari va metodik modeli ishlab chiqilgan.
virtual o‘yinlar, simulyatsiya, gamifikatsiya, pedagogik mahorat, metodik kompetensiya, raqamli pedagogika, innovatsion ta’lim
KOREYA TA’LIM TIZIMIDA TALABA MARKAZLI YONDASHUVNING KONSTRUKTIVISTIK TAHLILI
Ushbu maqolada Koreya ta’lim tizimida talaba markazli yondashuvning konstruktivistik pedagogika asosida tahlili amalga oshiriladi. Talaba markazli ta’lim modeli, o‘quvchilarni faollashtirish va mustaqil o‘rganish strategiyalarini rivojlantirishga qaratilgan interaktiv metodlar yordamida amalga oshiriladi. Maqola davomida, olimlarning konstruktivizm nazariyasi, interaktiv metodlar va mustaqil o‘rganish strategiyalariga oid fikrlari keltiriladi. Maqola oxirida muhokama va natijalar bo‘limi mavjud bo‘lib, unda talaba markazli ta’lim modelining afzalliklari va kamchiliklari tahlil qilinadi
Talaba markazli ta’lim, konstruktivistik pedagogika, interaktiv metodlar, mustaqil o‘rganish, Koreya ta’lim tizimi
ПРОДУКТИВНЫЙ СЛОВАРЬ СТУДЕНТОВ B1 В ПРОЦЕССЕ АУДИРОВАНИЯ ПОДКАСТОВ
В тезисах рассматривается развитие продуктивного словаря студентов уровня B1 в процессе аудирования подкастов на занятиях русского языка. Обосновывается методическая ценность аутентичного аудиоматериала для активизации лексики, формирования речевых реакций и переноса новых слов в устное высказывание. Предлагаются этапы работы с подкастом, типы упражнений и условия отбора аудиотекста. Подчеркивается, что систематическое использование подкастов усиливает мотивацию, автономность обучающихся и коммуникативную направленность обучения в условиях цифровой образовательной среды современного вуза и смешанного формата обучения
подкаст, продуктивный словарь, аудирование, русский язык, уровень B1, лексическая компетенция.
UMUMIY TEXNIK KOMPETENTLIKNI SHAKLLANTIRISHDA NAZARIY MEXANIKANI O‘QITISHNING INNOVATSION-DIDAKTIK MODELI
Mazkur tezisda bo‘lajak muhandislarning umumiy texnik kompetentligini rivojlantirishga qaratilgan komponentli va mazmunli model ishlab chiqilgan bo‘lib, unda nazariy mexanika fanining kasbga yo‘naltirilgan, innovatsion va fanlararo integratsiyalashgan o‘qitish imkoniyatlari asoslab berilgan.
Umumiy texnik kompetentlik, UTK modeli, kasbga yo‘naltirilganlik tamoyili, fanlararo uzluksizlik
GEYMIFIKATSIYA TEXNOLOGIYASI ASOSIDA BO‘LAJAK MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYACHILARINING KASBIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH ZARURATI: PEDAGOGIK ASOSLAR VA TA’LIMIY OMILLAR
Ushbu maqolada bo‘lajak maktabgacha ta’lim tarbiyachilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishda geymifikatsiya texnologiyasining pedagogik imkoniyatlari nazariy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqotda tarbiyachi kompetensiyasining mazmuni, zamonaviy ta’lim sharoitida motivatsiya va faoliyatga yo‘naltirilgan yondashuvning ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, geymifikatsiyaning ta’limiy omillari, uning o‘quv jarayoniga integratsiyasi va ta’lim samaradorligini oshirish mexanizmlari ilmiy tahlil qilinadi. Maqola natijasida bo‘lajak tarbiyachilar tayyorlash tizimida geymifikatsiya texnologiyasini qo‘llash zarurati didaktik va psixologik asoslar orqali dalillangan
geymifikatsiya, texnologiya, kompetensiya, kasbiy tayyorgarlik, maktabgacha ta’lim, tarbiyachi, motivatsiya, pedagogik shart-sharoit, interaktiv yondashuv
МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВЫЕ ОСОБЕННОСТИ ДИПЛОМАТИЧЕСКИХ ИММУНИТЕТОВ И ПРИВИЛЕГИЙ В СОВРЕМЕННОМ МЕЖДУНАРОДНОМ ПРАВЕ
B статье рассматриваются международно-правовые особенности дипломатических иммунитетов и привилегий как одного из ключевых институтов дипломатического права. Анализируются правовая природа дипломатических иммунитетов, их функциональное значение, а также проблемы злоупотребления дипломатическими привилегиями в современных международных отношениях. Особое внимание уделяется положениям Венской конвенции о дипломатических сношениях 1961 года и практике государств в сфере обеспечения дипломатических иммунитетов. Делается вывод о необходимости соблюдения баланса между эффективным осуществлением дипломатических функций и предотвращением злоупотреблений дипломатическим статусом
дипломатическое право, дипломатические иммунитеты, дипломатические привилегии, дипломатические отношения, Венская конвенция 1961 года, международное публичное право, дипломатический агент
O‘ZBEK VA INGLIZ HUQUQIY TERMINLARINING LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillaridagi huquqiy terminlarning lingvomadaniy xususiyatlari qiyosiy aspektda tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida huquqiy terminlarning semantik, pragmatik hamda madaniy jihatlari tahlil qilinib, ularning milliy huquq tizimi bilan uzviy bog‘liqligi yoritilgan. Shuningdek, ingliz va o‘zbek huquqiy terminologiyasining shakllanish omillari, tarixiy manbalari hamda tarjima jarayonidagi lingvistik muammolar o‘rganilgan. Maqolada huquqiy terminlarning lingvomadaniy tabiati xalqning huquqiy tafakkuri va madaniy qadriyatlarini aks ettiruvchi muhim vosita ekanligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari yuridik tarjima, terminologiya va lingvomadaniyat yo‘nalishlarida ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi
huquqiy termin, lingvomadaniyat, yuridik til, huquqiy tarjima, semantika, pragmatika, terminologiya, common law, huquqiy diskurs, madaniy tafakkur
INGLIZ TILI NOTARIAL TERMINOLOGIYASI TAVSIFI
Ushbu maqolada ingliz tili notarial terminologiyasining tarixiy shakllanishi, nazariy asoslari va tizimli tavsifi yoritilgan. Notarial terminologiya Anglo-Sakson huquq tizimining o‘ziga xos rivojlanish yo‘li, Norman istilosi davridagi fransuz va lotin tillari ta’siri hamda ingliz kolonial imperiyasining kengayishi natijasida shakllangan. Maqolaning asosiy maqsadi – notarial terminlarni tematik guruhlarga ajratib, ularning semantik, funksional va tizimli xususiyatlarini ochib berish. Tadqiqotda tarixiy-qiyosiy metod, terminologik tahlil va tavsiflash metodlari qo‘llanilgan. Asosiy natijalar sifatida notarial terminologiyaning to‘rtta tematik guruhi ajratilgan: 1) notarius faoliyati va vakolatlari bilan bog‘liq terminlar (notary public, commission, notarial seal, apostille); 2) notarial harakatlar va jarayonlarni ifodalovchi terminlar (authentication, certification, legalization, attestation, verification, notarization); 3) notarial hujjat turlari (affidavit, power of attorney, deed, will, codicil); 4) huquqiy subyektlarni ifodalovchi terminlar (principal, agent, grantor, grantee, testator, beneficiary, signatory). Shuningdek, maqolada Sarcevic, Sosoni, Alcaraz Varo, Ready kabi olimlarning huquqiy terminologiya va tarjimaga oid nazariy qarashlari tahlil qilingan. Xulosa qilib aytganda, ingliz tili notarial terminologiyasi mantiqiy tizimga ega bo‘lib, to‘rtta guruh o‘zaro ierarxik va funksional bog‘liqlikda notarial diskursning konseptual maydonini tashkil etadi. Maqola yuridik lingvistika, terminologiya va notarial tarjima sohalari mutaxassislari uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
notarial terminologiya, ingliz huquqiy tili, terminologik guruhlar, notary public, authentication, affidavit, power of attorney, huquqiy tarjima, terminologik ekvivalentlik
RAQAMLI DAVRDA SO‘Z ERKINLIGI VA AXBOROT XAVFSIZLIGI MUVOZANATI
Ushbu tezisda raqamli transformatsiya sharoitida so‘z erkinligini ta’minlash va axborot xavfsizligini saqlash o‘rtasidagi konseptual muammolar tahlil qilinadi. Tadqiqotda ijtimoiy tarmoqlar va global platformalarda axborot tarqalishining huquqiy va etik jihatlari, shuningdek, shaxs daxlsizligi hamda davlat xavfsizligini himoya qilish mexanizmlari xalqaro tajriba va milliy qonunchilik asosida o‘rganilgan.
raqamli davr, so‘z erkinligi, axborot xavfsizligi, kiberkonfidentlik, media etika, axborot makoni.
O‘ZBEK MEDIADISKURSIDA MUHBIR NUTQINING PRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Mazkur tadqiqotda o‘zbek mediadiskursida muhbir nutqining pragmatik xususiyatlari lingvistik va diskursiv nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – jurnalistik nutqda qo‘llaniladigan pragmatik strategiyalar, xususan, leksik manipulyatsiya, framing, legitimatsiya va autoritetga tayanish kabi vositalarning funksional xususiyatlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot jarayonida zamonaviy mediadiskurs namunalari asosida muhbir nutqining ta’sirchanlik mexanizmlari o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, muhbir nutqi nafaqat axborot uzatish vositasi, balki auditoriya ongini shakllantirish va yo‘naltirishga xizmat qiluvchi murakkab pragmatik tizimdir.
mediadiskurs, muhbir nutqi, pragmalingvistika, leksik manipulyatsiya, framing, legitimatsiya, diskurs tahlili, kommunikativ strategiya
ICHKI ISHLAR ORGANLARIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA XIZMAT SIFATINI OSHIRISHNING INNOVATSION MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada ichki ishlar organlari tizimida raqamli transformatsiya jarayonlarining joriy etilishi, uning boshqaruv samaradorligi hamda fuqarolarga ko‘rsatiladigan xizmat sifatiga ta’siri ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar asosida davlat boshqaruvini modernizatsiya qilish, xususan, ichki ishlar organlarida axborot-kommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish, elektron xizmatlar tizimini kengaytirish va ma’lumotlar bazalarini integratsiyalash jarayonlari o‘rganiladi. Shuningdek, maqolada raqamli transformatsiyaning institutsional samaradorlikka, korrupsion xavflarni kamaytirishga hamda fuqarolar ishonchini oshirishga qo‘shayotgan hissasi ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijalari ichki ishlar organlarida xizmat sifatini yangi bosqichga olib chiqish uchun konseptual yondashuvlarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Raqamli transformatsiya, ichki ishlar organlari, elektron hukumat, xizmat sifati, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, davlat boshqaruvi, innovatsion boshqaruv, raqamli platformalar, fuqarolik xizmatlari, institutsional samaradorlik.