ИССЛЕДОВАНИЯ ПО ПРИОРИТЕТНЫМ НАПРАВЛЕНИЯМ СТРАТЕГИИ РАЗВИТИЯ УЗБЕКИСТАНА
Описание конференции Республиканская научно-практическая конференция направлена на глубокий анализ проводимых реформ по приоритетным направлениям развития страны, оценку их практических результатов и выработку новых научных решений. В рамках конференции обсуждаются такие актуальные темы, как экономический рост, развитие человеческого потенциала, экологическая устойчивость, цифровая трансформация, социальное благополучие и совершенствование государственного управления. Сборники конференции В данный сборник включены статьи участников конференции, посвящённые следующим вопросам: научный анализ реформ по приоритетным направлениям развития; процессы экономической стабильности и социального развития; передовой опыт в области развития человеческого капитала и системы образования; экологические проблемы и пути устойчивого развития; внедрение цифровой экономики и инновационных технологий; верховенство закона и эффективное государственное управление. Организатор конференции Общество с ограниченной ответственностью «SCIENCEPROBLEMS TEAM» Организационный комитет Адрес: г. Ташкент, Яккасарайский район, ул. Кичик Бешйогоч, дом 70/10 Электронная почта: scienceproblems.uz@gmail.com
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA O‘QUVCHILARNING NUTQ KO‘NIKMALARINI BAHOLASHNING DIAGNOSTIK MODELI
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutq ko‘nikmalarini baholashda diagnostik model yaratish va qo‘llash usullari tahlil qilinadi. Nutq ko‘nikmalarining rivojlanishi bolaning umumiy ta’lim jarayonida muvaffaqiyatini belgilovchi muhim omil bo‘lib, ularni aniqlash va rivojlantirish uchun samarali diagnostik vositalar zarur. Maqolada diagnostik modelning tuzilishi, baholash mezonlari, metodik va amaliy jihatlari batafsil yoritiladi. Shu bilan birga, modelning o‘quvchilarning nutq ko‘nikmalarini aniqlashdagi samaradorligi va ta’lim jarayonidagi qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi.
boshlang‘ich sinf, nutq ko‘nikmalari, diagnostik baholash, o‘quvchilar, pedagogik model, ta’lim samaradorligi.
Mulkiiyat (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
VIRTUAL VA KENGAYTIRILGAN HAQIQAT (VR/AR) TEXNOLOGIYALARI DIDAKTIK IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada immersiv ta’lim texnologiyalarining oliy ta’lim tizimidagi ahamiyati, talabalarning bilimni egallash jarayoniga integratsiyalashuvi, ta’lim samaradorligiga ta’siri hamda zamonaviy ta’limda tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Immersive texnologiyalarning rivojlanish tendensiyalari va amaliy tatbiqlari ko‘rib chiqiladi.
immersive ta’lim, virtual haqiqat (VR), kengaytirilgan haqiqat (AR), tajribaviy o‘rganish, zamonaviy pedagogika, talaba ishtiroki.
TALABALAR TADQIQOT ISHLARINI XALQARO ILMIY PLATFORMALARDA INTEGRATSIYALASH: IMKONIYATLAR, MUAMMOLAR VA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Ushbu tezis talabalarning ilmiy-tadqiqot faoliyatini xalqaro ilmiy platformalar bilan integratsiyalash jarayonini tizimli tahlil qiladi. Tadqiqotda ta’lim muassasalarida talabalarning ilmiy salohiyatini oshirish, ularning xorijiy ilmiy jurnallar va onlayn platformalarda ishtirokini rag‘batlantirish, shuningdek, mavjud to‘siqlar va strategik imkoniyatlar aniqlanadi. Tezisda innovatsion yondashuvlar, raqamli vositalar va ilmiy kommunikatsiya texnologiyalari yordamida talabalar tadqiqot ishlarini global miqyosda integratsiyalashning samarali usullari keltiriladi. Tadqiqot natijalari ta’lim jarayonini optimallashtirish va talabalar ilmiy faoliyatining sifatini oshirishga qaratilgan strategik tavsiyalarni shakllantirishga xizmat qiladi.
talabalar tadqiqoti, xalqaro ilmiy platforma, integratsiyalash, ilmiy kommunikatsiya, raqamli ilmiy resurslar, innovatsion yondashuvlar, ta’limda global integratsiya.
OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALAR SALOMATLIGINI QO‘LLAB-QUVVATLASHDA UNIVERSITET RESURSLARIDAN SAMARALI FOYDALANISH
Zamonaviy oliy ta’lim muassasalarida talabalar salomatligini qo‘llab-quvvatlashning samarali mexanizmlari va strategiyalari oliy pedagogik ilmiy tadqiqotlarda muhim o‘rin tutadi. Talabalar salomatligi nafaqat biologik va psixologik, balki ijtimoiy va pedagogik kontekstda ham o‘rganilishi zarur. Ushbu maqola universitet resurslaridan – psixologik xizmatlar, sog‘lomlashtirish markazlari, sport va madaniyat bo‘limlari, shuningdek, onlayn va oflayn qo‘llab-quvvatlash tizimlaridan samarali foydalanishning nazariy va amaliy jihatlarini yoritadi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom muhit yaratish va talabalar salomatligini oshirish strategiyalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
talabalar salomatligi, universitet resurslari, psixologik qo‘llab-quvvatlash, sog‘lomlashtirish markazlari, oliy ta’lim, ijtimoiy-pedagogik mexanizmlar, samarali resurslardan foydalanish.
RAQAMLI DALILLARNI TO'PLASHDA XALQARO HAMKORLIK VA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR INTEGRATSIYASI
Ushbu tadqiqot raqamli dalillarni to'plashda xalqaro hamkorlik mexanizmlari va zamonaviy texnologiyalar integratsiyasini O'zbekiston Respublikasi kontekstida tahlil qilishga bag'ishlangan. Kiberjinoyatlarning transnatsional xarakteri raqamli dalillarni to'plash, saqlash va tahlil qilishda davlatlararo hamkorlikni zarur qiladi. Tadqiqotda taqqoslash-huquqiy, tizimli-strukturaviy va empirik metodlar qo'llanilgan. Budapesht konvensiyasi, INTERPOL protokollari va ISO/IEC 27037 standartlari asosida xalqaro tajriba o'rganildi. O'zbekistonda 2022-2024-yillarda kiberjinoyatlar 35-40 foiz o'sganligini hisobga olib, milliy qonunchilik va amaliyot tahlil qilindi. Natijalar shuni ko'rsatdiki, O'zbekiston raqamli dalillarni to'plashda sun'iy intellekt, blokcheyn texnologiyalari va bulutli kriminalistika vositalarini joriy etish zaruratiga duch kelmoqda. Tadqiqot milliy huquq-tatbiq etish organlarini modernizatsiya qilish, xalqaro shartnomalar tizimini kengaytirish va mutaxassislar malakasini oshirish bo'yicha amaliy tavsiyalar taqdim etadi. Xalqaro hamkorlik doirasida Budapesht konvensiyasiga qo'shilish, MDBda Hududiy kiberjinoyatlarga qarshi markazni tashkil etish va INTERPOL bilan integratsiyani chuqurlashtirish taklif etiladi.
raqamli dalillar, kiberjinoyatlar, xalqaro hamkorlik, kriminalistika, blokcheyn, sun'iy intellekt, O'zbekiston, Budapesht konvensiyasi, kiberxavfsizlik, huquqiy yordam.
TEMPORAL METAFORALARINING AQLIY VA MADANIY IDROKKA TA’SIRI
Metaforalar zamonaviy kognitiv lingvistika nuqtai nazaridan tildagi badiiy vosita emas, balki inson tafakkuri va konseptual tizimining ajralmas qismidir. Vaqt metaforalari esa abstrakt tushunchalarni shakllantirishning eng asosiy mental mexanizmlaridan biri sifatida qaraladi. Ushbu maqolada o’zbek va ingliz tillardagi vaqt metaforalarining kognitiv jarayonlarga, madaniy amaliyotlarga va vaqtni idrok etish mexanizmlariga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqot Sapir–Uorf lingvistik nisbiylik nazariyasi, Lakoff va Jonsonning konseptual metafora nazariyasi, Talmy va Langackerning kognitiv modellari kabi nazariy asoslarga tayangan holda amalga oshirilgan. Ingliz, mandarin, hopi va aymara tillari misolida vaqtning gorizontal, vertikal va noan’anaviy tasavvurlari tahlil qilinib, umumiy kognitiv tamoyillar va madaniyatga xos farqlar aniqlangan. Natijalar til tafakkur jarayonlarini to‘liq belgilamasada, fikrlashdagi ustuvor konseptual yo‘nalishlarni shakllantirishini tasdiqlaydi.
til va tafakkur, lingvistik nisbiylik, vaqt metaforalari, konseptual tizim, kognitiv lingvistika, mental xaritalar.
“YALMOG‘IZ KAMPIR” ERTAGI: KOMPOZITSIYA, KONFLIKT VA YOVUZ QAHRAMON TAHLILI
Ushbu maqola o‘zbek xalq ertagi “Yalmog‘iz kampir” asosida yozilgan bo‘lib, ertakdagi yovuz qahramonning arxetipik, poetik, funksional va psixologik tahlilini amalga oshiradi. Tadqiqotda Proppning morfologik modeli, qiyosiy tipologik tahlil usullari qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, yalmog‘iz kampir obrazi qahramonning yetilish jarayonidagi sinovchi kuch sifatida xizmat qiladi, dramatik va poetik konfliktlarni shakllantiradi, axloqiy va ijtimoiy qadriyatlarni ifodalaydi. Maqola o‘zbek sehrli ertaklaridagi yovuz qahramonlar tizimining arxaik va barqarorligini, shuningdek, obrazning psixologik va poetik qatlamlarini yoritadi.
yalmog‘iz kampir, o‘zbek xalq ertaklari, yovuz qahramon, arxetip, poetik tahlil; sehrli ertak, konflikt.
KORRUPSIYAGA QARSHI SIYOSAT VA IJTIMOIY HIMOYA ISLOHOTLARI O‘ZARO BOG‘LIQLIGI
Mazkur maqolada korrupsiyaga qarshi siyosat hamda ijtimoiy himoya islohotlari o‘rtasidagi o‘zaro uzviy bog‘liqlik ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil etilgan. Unda korrupsiyaning jamiyat taraqqiyotiga, davlat boshqaruvi samaradorligiga, ijtimoiy adolat va inson qadri ta’minotiga ko‘rsatayotgan salbiy ta’siri ochib berilgan. Maqolada O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurash yo‘nalishida amalga oshirilayotgan islohotlar, milliy strategiyalar, huquqiy va institutsional mexanizmlar tahlil qilinib, ularning ijtimoiy himoya tizimini mustahkamlashdagi o‘rni asoslab berilgan.
korrupsiya, ijtimoiy himoya, ijtimoiy adolat, antikorrupsion siyosat, inson qadri, huquqiy madaniyat, shaffoflik, fuqarolik jamiyati.
ZARAFSHON MINTAQASIDA BUXORO VILOYATINING HUDUDIY-IQTISODIY SALOHIYATI VA TARMOQLARARO IXTISOSLASHUVI
Tezisda Zarafshon mintaqasining tarkibiy qismi bo‘lgan Buxoro viloyatining hududiy-iqtisodiy salohiyati, tarmoqlararo ixtisoslashuvi va tabiiy-xo‘jalik resurslaridan foydalanish xususiyatlari tahlil qilingan. Viloyatning respublika iqtisodiyotidagi o‘rni, jumladan YaIM, sanoat, qishloq xo‘jaligi, investitsiya, xizmatlar va tashqi savdo tarmoqlaridagi ulushi ifodalangan. Buxoro viloyatining neft-gaz sanoati, qurilish materiallari xomashyo bazasi, agrar tarmoqlari hamda turizm infratuzilmasining rivojlanishi uning strategik ahamiyatini belgilab bergan. Shuningdek, hududning mehnat resurslari, bandlik tuzilmasi, tabiiy-xo‘jalik mintaqaga ajratilishi va ma'muriy-hududiy markazlarning iqtisodiy funktsiyalari ilmiy asosda yoritilgan. Mintaqaning umumiy rivojlanishida Buxoro viloyatining sanoat-agrar salohiyati, transport-logistika o‘rni va tarixiy-madaniy merosi muhim omil sifatida baholangan.
hududiy rivojlanish, sanoat-agrar salohiyat, neft-gaz sanoati, qishloq xo‘jaligi, turizm infratuzilmasi, mehnat resurslari, hududiy ixtisoslashuv.
ISLOHOTLARDAN KEYINGI DAVRDA ROSSIYA IMPERIYASI TEMIR YO‘L TRANSPORT TIZIMINING RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada krepostnoylik bekor qilinganidan keyingi davrda Rossiya temir yo‘l tarmog‘ining shakllanishi va rivojlanish jarayoni voqeiy ma’lumotlar hamda statistik ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilinadi. Temir yo‘l qurilishi sanoat o‘sishining asosiy drayverlaridan biri sifatida ko‘rib chiqilib, uning yagona milliy bozorning shakllanishiga ko‘rsatgan ta’siri yoritiladi. Tadqiqotda temir yo‘l transporti iqtisodiy transformatsiyani jadallashtirish va islohotlardan keyingi Rossiyaning sanoat manzarasini o‘zgartirishda hal qiluvchi omil bo‘lgani ta’kidlanadi.
temir yo‘llar, islohotlar, Rossiya imperiyasi, temir yo‘l transporti, sanoat inqilobi, kapital.
KVANT NUQTALI TEXNOLOGIYADA QUVVAT TAHLILI HUJUMLARI VA KRIPTOGRAFIK SXEMALARNI LOYIHALASH
Quantum-dot Cellular Automata (QCA) texnologiyasi past energiya sarfi, yuqori zichlik va tez ishlash imkoniyatlari sababli kriptografik sxemalar yaratishda istiqbolli nanotexnologiya sifatida e’tirof etilmoqda. Biroq QCA asosidagi kriptoarxitekturalar quvvat tahlili hujumlari (Power Analysis Attacks — PAA)ga nisbatan zaif bo‘lishi hali ham muhim muammo bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqolada Serpent shifri, A5/1 oqim shifri va QCA asosida loyihalangan haqiqiy tasodifiy sonlar generatorlari (TRNG)ning himoya darajasi tahlil qilinadi. Shuningdek, QCA qurilmalaridagi quvvat iste’moli modellari, xavfsizlik va samaradorlik o‘rtasidagi muvozanat hamda nanokommunikatsiyada xavfsizlikni ta’minlash uchun yangi dizayn yondashuvlari ko‘rib chiqiladi.
quvvat tahlili hujumi, tasodifiy sonlar generatsiyasi, psevdotasodifiy generator, entropiya, kriptografiya, simulyatsiya.
KASBIY TAVAKKALChILIKNI KAMAYTIRIShDA XAVFLARNI TASNIFINING TUTGAN O‘RNI
Maqolada kasbiy tavakkalchilikni kamaytirishda xavflar va ularning tasnifini tutgan o‘rni asoslangan. Xavfga umumiy ta’rif berilib, uning taksonomiyasi, nomenklaturasi, kvantifikatsiyasi hamda identifikatsiyasining mazmuni keltirilgan. Xavflarni kelib chiqish tabiati, standartlar, yuzaga keltiruvchi zararlari, tuzilishi hamda insonga ta’sir darajasiga ko‘ra tasnifi hamda faoliyatning potensial xavfi haqida aksioma va sabab-oqibat tizimining mazmuni yoritilgan.
tavakkalchilik, xavf, potensial, tasnif, taksonomiya, nomenklatura, kvantifikatsiya,identifikatsiya, aksioma, sabab, oqibat
STRATEGIK BARQARORLIK VA MINTAQAVIY YETAKCHILIK: TO‘RTINCHI SANOAT INQILOBI DAVRIDA O‘ZBEKISTONNING YO‘LI
To‘rtinchi sanoat inqilobi, ya’ni “Industry 4.0” deb ham ataluvchi davr, joriy etilganiga o‘n yil o‘tgan bo‘lishiga qaramay, dunyo iqtisodiyotlarini tubdan o‘zgartirib yubordi. Har joyda mavjud superkompyuterlar, ilg‘or sun’iy intellekt tizimlari va zamonaviy katta ma’lumotlar (big data) texnologiyalari sanoat manzarasini misli ko‘rilmagan tezlikda o‘zgartirmoqda. Strategik yangilanishlar va islohotlar jarayonida bo‘lgan O‘zbekiston “Industry 4.0” elementlarini joriy etishda sezilarli salohiyat namoyon etmoqda va texnologiya hamda barqaror rivojlanish sohasida mintaqaviy yetakchiga aylanish yo‘lida. Ushbu maqolada O‘zbekistonning tashabbuslari tahlil qilinadi hamda mamlakatning raqamli va siyosiy imijini milliy va xalqaro miqyosda shakllantirishdagi yutuqlari o‘rganiladi.
To‘rtinchi sanoat inqilobi, innovatsiyalar, islohotlar, hukumat, raqamlashtirish, texnologiyalar, yetakchilik, hamkorlik.
LINGVOMADANIYAT VA OMMAVIY MAHSULOTLAR MATNI: ​​ULARNING O'ZARO ALOQASI
Maqolada lingvokulturologiya va media matnlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlik XXI asrning tez rivojlanayotgan aloqa landshafti kontekstida oʻrganiladi. U qanday qilib an'anaviydan raqamligacha bo'lgan media platformalar madaniy qadriyatlar, o'ziga xosliklar va mafkuralarni yaratish va uzatish uchun kuchli maydonga aylanganini ta'kidlaydi. Tadqiqotda ta'kidlanishicha, media nutqini tahlil qilish nafaqat lingvistik, balki madaniy va semiotik nuqtai nazarlarni ham talab qiladi. Rus lingvokulturologiyasining nazariy asoslariga tayangan holda ushbu maqola ommaviy axborot vositalari matnlarini madaniy artefaktlar sifatida ko'rib chiqadi, bu erda til ochiq va yashirin madaniy ma'nolarning vositasi bo'lib xizmat qiladi. Tadqiqot zamonaviy ommaviy axborot vositalari madaniy ongni qanday shakllantirishi va aks ettirishini tushunish uchun lingvokulturologik tahlilning ahamiyatini ta'kidlaydi.
tilshunoslik, media matn, madaniy kodlar, globallashuv, madaniyatlararo muloqot, nutq tahlili, madaniy o'ziga xoslik, madaniy vositachilik, raqamli aloqa, glokalizatsiya.
TARIX O‘QITUVCHISINING NUTQ MADANIYATI VA HIKOYALASH MAHORATI — NARRATIV YONDASHUVNING ASOSI
Mazkur tezisda tarix o‘qituvchisining nutq madaniyati va hikoyalash mahorati narrativ yondashuvning markaziy omili sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqot narrativ pedagogika, tarixiy tafakkur va tasavvur ko‘nikmalarining o‘zaro bog‘liqligini yoritadi hamda o‘qituvchi nutqining mazmuniy aniqligi, uslubiy aniqligi va etik mas’uliyatini didaktik natijalarga bog‘laydi. Vygotskiy, Bruner va Rikoer qarashlari asosida hikoya matnining vaqt, sababiyat va ijtimoiy kontekstni tartibga soluvchi tuzilma ekanligi ko‘rsatiladi. Empirik-adabiyotiy sintez natijasida quyidagi tezis ilgari suriladi: nutq madaniyatining yuqori darajasi tarixiy manbalar bilan asoslangan, ko‘p pozitsiyani uyg‘unlashtirgan va “masofali empatiya”ni tarbiyalovchi hikoya yaratish imkonini beradi; bu esa o‘quvchida dalilga tayanadigan narrativ tafakkur, intellektual halollik va axloqiy sezgirlikni shakllantiradi. Tadqiqotda metodik jihatdan dars dizayni, mulohaza va qayta hikoyalash sikllari, og‘zaki va raqamli hikoyalash formatlarida nutq va hikoya sifati uchun mezonlar taklif qiladi.
narrativ pedagogika, nutq madaniyati, hikoyalash mahorati, tarixiy tafakkur, empatiya, dalilga tayanish, raqamli hikoyalash.
FUQAROLARNING YURIDIK YORDAM OLISH HUQUQI: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON AMALIYOTI
Ushbu ilmiy maqolada fuqarolarning yuridik yordam olish huquqi inson huquqlarining ajralmas qismi va adolatli sudlovning kafolati sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqotda ushbu huquqning nazariy-huquqiy asoslari, xalqaro va milliy me’yoriy hujjatlardagi o‘rni hamda O‘zbekiston amaliyotida uning ta’minlanish darajasi tahliliy yondashuv asosida o‘rganiladi. BMT, UNDP, OECD, World Justice Project kabi xalqaro tashkilotlarning ma’lumotlari asosida yuridik yordam institutining xalqaro standartlari va ularning milliy tizim bilan muvofiqlik darajasi solishtiriladi. Maqolada O‘zbekistonda yuridik yordam markazlari faoliyatining kengayishi, advokatura institutining mustahkamlanishi hamda huquqiy xizmatlarning raqamlashtirilishi jarayonlari yoritiladi. Tadqiqot yakunida yuridik yordam tizimini yanada takomillashtirish, xalqaro tajribani milliy amaliyotga moslashtirish va fuqarolarning adolatga erishish imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
yuridik yordam, advokatlik, inson huquqlari, adolatli sudlov, xalqaro tajriba, fuqarolik jamiyati, O‘zbekiston qonunchiligi.
RAQAMLI MAKONDA BOLALARNING SHAXSIY MA’LUMOTLARINI HIMOYA QILISH: O‘ZBEKISTON TARAQQIYOT STRATEGIYASIDA “XALQ XIZMATIDAGI DAVLAT” TAMOYILINING AMALIY IFODASI
Oxirgi o‘n yillikda jamiyatning jadal raqamlashtirilishi bolalarning onlayn makonda ishtirok etish mexanizmlarini tubdan o‘zgartirdi. Raqamli texnologiyalar ta’lim, muloqot qilish va shaxsiy rivojlanish uchun keng imkoniyatlar yaratgan bo‘lsa-da, shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi, profiling, algoritmik diskriminatsiya va kiberxavflar bilan bog‘liq yangidan yangi tahdidlarni yuzaga keltirmoqda. “O‘zbekiston - 2030” strategiyasida inson qadri va bolalar manfaatlarini himoya qilish davlat siyosatining muhim yo‘nalishi sifatida belgilangan. Ushbu tezisda strategiyaning qonun ustuvorligi, boshqaruv samaradorligi hamda barqaror rivojlanish tamoyillari doirasida bolalarning raqamli makonda shaxsiy ma’lumotlarini himoya qilish borasidagi huquqiy islohotlar tahlil qilinadi. BMT Bosh Assambleyasi, GDPR, COPPA va Children’s Code kabi xalqaro me’yoriy-huquqiy hujjatlar bilan qiyosiy yondashuv orqali O‘zbekiston milliy qonunchiligini takomillashtirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Sun’iy intellekt asosidagi xizmatlar va sharenting amaliyoti zamonaviy muammolar sifatida tahlil qilinib, raqamli suverenitetni mustahkamlash va bolalar huquqlarini samarali himoya qilishga qaratilgan takliflar ishlab chiqiladi.
raqamli himoya, bolalar huquqlari, shaxsiy ma’lumotlar, “O‘zbekiston-2030” strategiyasi, algoritmik diskriminatsiya, sharenting, raqamli suverenitet.
DARIY TILI GAZETA MATNLARIDAGI HOKIMIYAT ORGANLARI VA ULARNING FAOLIYATI BILAN BILAN BOG‘LIQ SIYOSIY EVFEMIZMLAR
Ushbu maqolada dariy tili gazeta matnlardagi hokimiyat organlari va ularning faoliyati bilan bog‘liq siyosiy evfemizmlar tahlil qilingan.
siyosiy evfemizmlar, hokimiyat bilan bog‘liq siyosiy evfemizmlar.
SALJUQIY HUKMDORLARNING MAMLAKATDAGI ZIYOLILAR QATLAMIGA VA TA’LIMGA KO‘RSATGAN E’TIBORI
Saljuqiylar hukmronligining o‘ziga xos jihatlari shundaki, bu davrda islom ma’rifatida hamda islom madaniyati rivojida sezilarli o‘zgarishlar yuz berdi. Mazkur davrda musulmon sharqida ilm-ma’rifat sohasida ko‘plab islohotlar olib borildi. Bu islohotlar ichida islom ma’rifatiga katta hissa qo‘shgan buyuk vazir Nizomulmulkning “Nizomiya” madrasalarini tashkil etishi alohida ahamiyat kasb etadi. Chunonchi, bu kabi madrasalarning tashkil etilishi musulmon sharqida turli xil ilmlarning rivojlanishigaturtki bo‘ldi. Saljuqiy hukmdorlar va vazir rahnamoligi ostida tashkil etilgan ilm maskanlarida zamonasining yetuk allomalari dars berganlar va o‘zlari kabi olimlarni yetishib chiqishida muhim rol o‘ynaganlar.
Eron, Hindiston, Iroq, Xuroson. Alparslon, Nizomulmulk, Sulton Sanjar.
ISSIQXONADA HAVOSINI BUG‘LATIB SOVUTISH TIZIMI UCHUN SHAMOLLITGICH QURILMANING RATSIONAL ELEKTR PARAMETRLARINI ANIQLASH
Maqolada ikki marta bug‘lanadigan sovutish tizimiga ega issiqxonaning dizayn sxemasi, so‘ngra nam havo kondensatsiyasi muhokama qilinadi. Issiqxona qismida sovutilgan havoning taqsimlanishi ko‘rsatilgan. Issiqxona maydonining optimal hajmi bug‘lanadigan sovutish tizimi tomonidan elektr energiyasining minimal iste’moli asosida aniqlandi. Nam paspaslar qismidan oldin va keyin harorat va namlik parametrlarini o‘lchash grafigi keltirilgan. Issiqxonaning "namlanuvchi katlamalar" ining ikki qismida harorat va namlik rejimini hisoblash amalga oshiriladi.
konditsiyalash tizimi, bug‘latib sovutish, issiqxona, harorat va namlik parametrlari, ventilator, energetik ko’rsatkichlar.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA TA’LIMNI MODERNIZATSIYA QILISH
Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim tizimida raqamli transformatsiya jarayonlari va sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining integratsiyasi masalalari keng ko‘lamda tahlil qilinadi. Muallif raqamli vositalar va SI asosida shakllanayotgan yangi o‘quv muhiti, ta’lim sifatiga ta’sir etuvchi omillar, mavjud imkoniyatlar va muammolarni aniqlaydi. Xususan, O‘zbekiston ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan raqamlashtirish siyosati, normativ hujjatlar va ilg‘or amaliyotlar sharhlanadi. Maqolada raqamli transformatsiyaning afzalliklari bilan birga, uning salbiy jihatlari ham yoritilgan.
raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt, o‘quv jarayoni, raqamli ta’lim, avtomatlashtirish, innovatsiyalar, raqamli savodxonlik.
ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA TALABALARDA REFLEKTIV TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISH VA RIVOJLANTIRISH METODIKASINING AMALIY QO‘LLANILISHI
Ushbu maqolada zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llash orqali talabalarda reflektiv tafakkurni shakllantirish va rivojlantirishning nazariy hamda amaliy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, reflektiv tafakkurni rivojlantirishga xizmat qiluvchi metodik yondashuvlar, interfaol texnologiyalar va ularni o‘quv jarayoniga tatbiq etishning samarali yo‘llari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari talabalarning mustaqil fikrlash, o‘z-o‘zini tahlil qilish hamda pedagogik refleksiya ko‘nikmalarining oshishida muhim ahamiyat kasb etadi.
zamonaviy pedagogik texnologiyalar, reflektiv tafakkur, refleksiya, metodika, ta’lim jarayoni, reflektiv yondashuv, interfaol usullar.
J. K. ROULINGNING “HARRY POTTER” ASARLARIDAGI AFSUN VA SEHR-JODUGA OID LEKSIK BIRLIKLARNING KONSEPTUAL TADQIQI
Maqolada J. K. Roulingning “Harry Potter” asarlarida uchraydigan afsun va sehr-joduga oid leksik birliklarning lingvokulturologik va konseptual xususiyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda “incantation”, “spell”, “charm”, “curse” kabi birliklarning semantik farqlari, ularning madaniy va psixologik mohiyati, shuningdek, ingliz xalqining afsun va sakral tafakkuri bilan bog‘liqligi yoritilgan. Maqolada afsunlarning rituallar, imo-ishoralar, sehrli buyumlar va iroda kuchi orqali namoyon bo‘lishi “Harry Potter” asarlari misolida ko‘rsatib berilgan.
afsun, sehr-jodu, incantation, spell, charm, curse, lingvokulturologiya, sakral madaniyat, rituallar, konseptual tahlil.
O‘ZBEKISTON TARAQQIYOT STRATEGIYASI DOIRASIDA INGLIZ TILINI O‘QITISHDA NEYROLINGVISTIK YONDASHUVLARNING INSON KAPITALI RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Ushbu tezisda O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi doirasida ingliz tilini o‘qitishda neyrolingvistik yondashuvlarning qo‘llanilishi va uning inson kapitalini rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Til va miyaning o‘zaro ta’siri asosida shakllanadigan neyrolingvistik metodlar o‘quvchilarning kognitiv salohiyatini oshirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va ta’lim samaradorligini kuchaytirishga xizmat qiladi. Ushbu yondashuv ta’lim sifatini oshirish orqali inson kapitalining raqobatbardoshligini mustahkamlashda muhim omil sifatida qaraladi.
ta’lim, inson kapitali, ingliz tili, neyrolingvistika, innovatsiya, kognitiv salohiyat.
RAQAMLI DAVR ADABIYOTI: O‘ZBEKISTONDA INTERAKTIV IJOD VA ONLAYN MUHIT SHAKLLANISHI
Mazkur maqolada raqamli davrda adabiyotning yangi ko‘rinishi — interaktiv ijod va onlayn adabiy muhitning shakllanish jarayoni tahlil qilinadi. O‘zbek adabiyoti namunalari raqamli platformalarda qanday o‘rin egallayotgani, o‘quvchi va muallif o‘rtasidagi yangi muloqot shakllari, shuningdek, internet texnologiyalarining adabiy jarayonga ta’siri yoritiladi. Tadqiqot davomida zamonaviy raqamli vositalar orqali adabiyotning ommalashuvi va yosh ijodkorlar uchun yaratilayotgan imkoniyatlar tahliliy yondashuv asosida ko‘rsatib berilgan.
interaktiv adabiyot, raqamli adabiyot, audiokitoblar, texnologiya va adabiyot, onlayn adabiy platformalar, sun’iy intellekt.
CHEGARAVIY MASALALARNI YECHISH UCHUN SUN’IY INTELLEKT ELEMENTLARI ASOSIDAGI GIBRID INTEGRATSIYA MODELI
Mazkur maqolada chegaraviy masalalarni yechish uchun sun’iy intellekt elementlariga asoslangan gibrid integratsiya modeli ishlab chiqilgan. An’anaviy sonli usullar (Finite Element, Finite Difference, Spectral Methods) murakkab nolinear va yuqori o‘lchamli chegaraviy masalalarni yechishda ko‘p vaqt va katta hisoblash resurslarini talab etadi. Shu sababli, maqolada fizik qonunlarga asoslangan neyron tarmoqlar — Physics-Informed Neural Networks (PINN) konsepsiyasi asosida yangi gibrid model taklif qilinadi. Ushbu model differensial tenglamalarning chegaraviy shartlarini integratsiyalashda an’anaviy matematik algoritmlar va sun’iy intellektning o‘z-o‘zidan o‘rganish qobiliyatini birlashtiradi. Tadqiqotda hisoblash murakkabligi, xatolik darajasi va yaqinlashuv tezligi ko‘rsatkichlari tahlil qilinib, ular O‘zbekiston sharoitida ilmiy-texnik hisoblash dasturlarini avtomatlashtirish imkonini beradi. Natijalar gibrid AI-integratsiya modelining differensial masalalarni tez, aniq va barqaror yechishda samarali ekanligini ko‘rsatadi. Modelning dasturiy ta’minoti Python asosidagi TensorFlow va NumPy kutubxonalarida sinovdan o‘tkazilgan.
chegaraviy masalalar, sun’iy intellekt, gibrid integratsiya, Physics-Informed Neural Network, differensial tenglama, integrallash, neyron tarmoq, optimallashtirish, hisoblash murakkabligi, yaqinlashuv, nolinear model, dasturiy ta’minot, parallel hisoblash, Python, TensorFlow.
TISH EMALINING REMINERALIZATSIYA QILISHNING YANGI TEXNOLOGIYA VA USULLARI
Ushbu maqolada tish emalining remineralizatsiya qilishning yangi texnologiya va usullari tahlil qilingan.Ftorid preparatlari,CPP-ACP,nanogidroksiapatit asosidagi materiallarning samaradorligi solishtirilgan.Natija shuni ko’rsatdiki,yangi texnologiyalar emalni tiklashda yuqori samaradorlik beradi va klinik amaliyotda qo’llash tavsiya etiladi.
Remineralizatsiya,tish email,ftorid,CPP-ACP,nanogidroksiapatit.
ВЛИЯНИЕ СТРОИТЕЛЬНОГО МАТЕРИАЛА ДЕТСКОГО САДА НА ФИЗИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ ДОШКОЛЬНИКОВ
В данной статье представлены результаты исследования, направленного на сравнительный анализ физического развития воспитанников дошкольного возраста (5–6 лет), посещающих образовательные учреждения, возведённые из различных строительных материалов. Основная цель работы заключалась в выявлении зависимости между типом строительного материала зданий и ключевыми антропометрическими показателями. В исследовании приняли участие 325 воспитанников дошкольных организаций, у которых были зафиксированы показатели роста и массы тела. Сравнительный анализ полученных данных показал, что дети, воспитывающиеся в детских садах, построенных из кирпича, имеют более высокие средние значения роста и веса по сравнению с их ровесниками, посещающими учреждения из металлоконструкций и железобетона. Выявленные различия, вероятно, обусловлены особенностями микроклимата, санитарно-гигиенических условий присущих кирпичным зданиям.
дошкольный возраст, 5–6 лет, физическое развитие, кирпич, металлоконструкция, железобетон, дошкольные образовательные учреждения.
FIZIKA DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING FUNKSIONAL SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA PISA TOPSHIRIQLARI ROLI
Mazkur maqolada o‘rta ta’lim maktablarida fizika darslarini o‘qitishda funksional savodxonlikni shakllantirishda PISA xalqaro baholash dasturi topshiriqlaridan foydalanish imkoniyatlari yoritilgan. PISA topshiriqlari orqali o‘quvchilarning real hayotda uchraydigan muammolarni hal qilishga doir bilim va ko‘nikmalari rivojlanishi tahlil qilinadi.
fizika, funksional savodxonlik, PISA, xalqaro baholash, o‘quv topshiriqlari, zamonaviy ta’lim.
KARTOGRAFIYANI O’QITISHDA ZAMONAVIY METODIK YONDASHUVLAR VA ULARNING SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada kartografiya fanini o’qitishda qo’llanilayotgan zamonaviy metodik yondashuvlar, ularning mazmuni, shakli va ta’lim jarayonidagi samaradorligi keng tahlil etilgan. Jumladan, innovatsion pedagogik texnologiyalar, interaktiv dars metodlari, geoinformatsion tizimlar (GIT), raqamli xaritalar, vizualizatsiya vositalari, virtual hamda aralash ta’lim shakllari orqali o’quvchilarda fazoviy tafakkur, analitik fikrlash va amaliy ko’nikmalarni shakllantirish imkoniyatlari ko’rib chiqilgan. Shuningdek, maqolada zamonaviy yondashuvlarning kartografiya ta’limi sifati va samaradorligiga ta’siri milliy va xorijiy tajribalar asosida baholangan, natijaviylikni ta’minlaydigan metodik model va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kartografiya, zamonaviy metodika, interaktiv yondashuvlar, raqamli xaritalar, GIT, ta’lim sifati, vizual pedagogika, fazoviy tafakkur, ta’lim texnologiyalari, metodik samaradorlik.